Baráttan gegn ólöglegum lyfjum harðnar sífellt og nú er svo komið að Samtök lyfjaframleiðenda í Evrópu (EFPIA) hafa skorið upp herör gegn holskeflu ólöglegra lyfja í Evrópu þar sem fölsuð lyf flæða nú yfir álfuna sem aldrei fyrr.
Á vefsíðu CORDIS (upplýsingaveit Evrópusambandsins um stuðning við rannsóknir og þróun) má lesa að tollayfirvöld í Evrópu geri upptæk sífellt meira af ólöglegum lyfjum með hverju árinu sem líði.

Vegna þessa tóku evrópskir sérfræðingar sig saman til að finna lausn á þessum gríðarlega vanda. Þeir þróuðu verkfæri sem gagnast neytendum, dreifingaraðilum, stjórnvöldum og smásölum við að þekkja muninn á ekta vöru og eftirlíkingum. SToP (Stop Tampering of Products) verkefnið svokallaða hlaut nýverið 440 milljóna króna styrk frá Evrópusambandinu.

Íslendingar hafa lengi viljað bera sig saman við Norðurlöndin, sér í lagi þegar rætt er um heilbrigðiskerfi skandinavísku landanna, sem af mörgum eru talin þau bestu í heimi. Sá samanburður er af sumum ekki talin réttmætur þó án efa sé hið íslenska heilbrigðiskerfi með þeim betri í heiminum.

Þessari skoðun lýsti meðal annars Þórarinn Tyrfingsson yfirlæknir á Vogi miðvikudaginn 21. júlí í útvarpsþættinum Ísland í bítið. Þórarinn sagði sænska heilbrigðiskerfið standa hinu íslenska langtum framar.

Það er athyglisvert að Þórarinn skuli taka svona til orða því Svíar eru á meðal þeirra sem að þegar hafa tekið upplýsta ákvörðun um að nýta sér þá þekkingu sem þeir búa yfir til þess að draga úr kostnaði í heilbrigðiskerfinu en jafnframt auka þjónustuna við sjúklinga.

Þetta gera Svíar meðal annars með því að nýta sér heilsuhagfræði og er því nálgun þeirra t.d. í lyfjamálum gjörólík þeirri kollvörpun íslenska greiðsluþátttökukerfisins sem þjóðin stendur frammi fyrir í dag.

Heilsuhagfræði snýst í raun um að hámarka heilsuhagsæld samfélagsins. Með það markmið að leiðarljósi hafa Svíar farið nýjar leiðir en þeir hafa þegar gert sér grein fyrir því að lyfjaverð skiptir ekki öllu máli, svo lengi sem lyf eru hagkvæmari kostur heldur en sú meðferð sem annars stæði til boða.

Nýverið kom út nýjasta tölublað Lyfjatíðinda, þar sem að vanda kennir ýmisa grasa. Í blaðinu er viðtal við Bessa H. Jóhannesson, framkvæmdastjóri lyfjasviðs Icepharma og stjórnarmann í Frumtökum. Við fengum góðfúslega leyfi Lyfjatíðinda til að birta viðtalið við Bessa og fer það hér á eftir í heild sinni.

Lyfjaframleiðendur telja aðgerðir stjórnvalda, svo sem einhliða verðlækkanir og breytingar á þátttöku ríkisins í lyfjakostnaði einstaklinga, hefta aðgengi Íslendinga að nýjum lyfjum. Í nokkrum lyfjaflokkum hafa þegar verið gerðar breytingar á greiðsluþátttöku ríkisins þannig að hún takmarkast við þau lyf sem talin eru hagkvæmust, en þau eru yfirleitt eldri og ódýrari. Ný og dýrari lyf í þessum lyfjaflokkum þarf hins vegar að greiða fullu verði eða fá lyfjaskírteini, sem leiðir til þess að notkun þeirra verður lítil og takmörkuð reynsla fæst af þeim hér á landi. Þetta getur gert það að verkum að lyfjafyrirtækin sjá ekki hag sinn í því að setja ný lyf á markað hérlendis.

Samkvæmt nýrri skýrslu frá European School of Management and Technology Competition í Berlín mun sú stefna sem nú er fylgt í flestum Evrópulöndum í verðlagningu á lyfjum koma hart niður á lyfjarannsóknum framtíðarinnar.

Skýrslan var unnin að beiðni lyfjafyrirtækisins Novartis og sýnir hún í fyrsta skiptið óyggjandi fram á það að bein tengsl eru á milli strangra reglna á markaði varðandi lyfjaverð annarsvegar og lyfjaþróunar og rannsókna hinsvegar.

Í skýrslunni er því haldið fram sem dæmi að tilhneiging til að þrýsta verði á lyfjum óhóflega niður valdi því að lyf eins og sýklalyf og hjartalyf sem eru í þróun munu líða fyrir vikið og jafnvel ekki komast á markað.

Sænsk heilbrigðisyfirvöld, samband sænskra sveitarfélaga og LIF, samtök frumlyfjaframleiðenda í Svíþjóð (systursamtök Frumtaka), hafa gert með sér tímamótasamning sem ætlað er að bæta nýtingu lyfja, styrkja rannsóknir og þróun í lyfjaiðnaðinum og halda útgjöldum hins opinbera til lyfjakaupa innan ákveðins ramma.

Í yfirlýsingu frá LIF segir að samtökin fagni aukinni og styrkari samvinnu. Grundvallaratriði samkomulagsins er að lyfjaverð í Svíþjóð verður áfram grundvallað á þjóðhagslegri hagkvæmni lyfja og heilsuhagfræðilegum útreikningum, frekar en með alþjóðlegum samanburði á lyfjaverði. Richard Bergström, framkvæmdastjóri LIF í Svíþjóð, segir að nú skapist sameiginleg markmið í mörgum mikilvægum málum. „Það er mikilvægt að ný lyf séu tekin fljótt inn, komist sem fyrst í notkun, en það er ekki síður mikilvægt að því sé fylgt vel eftir. Einhliða fókus á magn og kostnað ætti að víkja fyrir markmiðum um gæði og framtíðarsýn um heilbrigðisþjónustu sem snýst um virðisauka.“

Í nýjasta tölublaði Læknablaðsins er athyglisvert viðtal við Sigurð Böðvarsson, krabbameinslækni á Landspítalanum. Nokkuð hefur verið fjallað um viðtalið í fjölmiðlum síðustu daga, en Sigurður gerir þar grein fyrir þeirri ákvörðun sinni að hætta sem læknir á Landspítalanum og flytjast með fjölskyldu sinni búferlum erlendis. Í viðtalinu fer Sigurður m.a. yfir samskipti sín, sem formaður Læknafélags Reykjavíkur, við heilbrigðisyfirvöld, segist m.a. löngum hafa reynt að miðla sjónarmiðum lækna og ítrekað vilja þeirra til samstarfs og samvinnu um stefnumótun og framkvæmd heilbrigðismála hér á landi. Eitt af því sem Sigurður segir hafa komið sér á óvart er hve veik stjórnsýslan hér á landi sé og af hve skornum skammti upplýsingar séu.

Landlæknisembættið hefur gefið út skýrslu um ávísanir á lyfseðilsskyld lyf árið 2009. Í frétt á vef embættisins kemur fram að skýrslan byggi á lyfjagagnagrunni landlæknis sem hefur að geyma upplýsingar um ávísanir lyfja sem afgreidd eru á lyfsölustöðum og nær því ekki yfir lyf sem afgreidd eru til sjúklinga á sjúkrahúsum eða dvalar- og hjúkrunarheimilum.

Í frétt landlæknis segir að lyfjaávísunum árið 2009 hafi fjölgað um 0,46%, að fjöldi dagskammta hafi aukist um 0,65% og að notendum lyfja hafi fjölgað um 0,18% frá árinu áður. Landlæknir segir að þótt hér sé ekki um mikla breytingu að ræða milli ára hafi notkunin verið mismunandi eftir lyfjaflokkum.

Af stærri lyfjaflokkum minnkaði notkunin mest í flokki sýkingalyfja, en nefna má að læknar hafa verið hvattir til að forðast notkun ákveðinna sýklalyfja. Aukning var hins vegar mest í flokki meltingarfæra- og efnaskiptalyfja, eða um 10% aukning dagskammta.

Skýrsluna í heild sinni er að finna hér.

Þann 23. júní sendi Alþýðusamband Íslands (ASÍ) frá sér fréttatilkynningu þess efnis að þrátt fyrir að nokkra styrkingu krónunnar undanfarið hafi verðlag ekki lækkað. Að sögn ASÍ hefði mátt reikna með því að verðlag fylgdi gengi krónunnar með svipuðum hætti og gerðist þegar gengi krónunnar veiktist en þá hækkaði verðlag nokkuð nákvæmlega í takt við veikingu krónunnar.

Lyfjanotkun á Norðurlöndunum, gefin upp í dagskömmtum á hverja 1000 íbúa, er mest í Finnlandi og Svíþjóð fylgir skammt á eftir.

Samkvæmt skýrslu Norrænu heilbrigðistölfræðinefndarinnar (NOMESCO) yfir lyfjanotkun á Norðurlöndunum á árunum 2004-2008, er lyfjanotkun nokkuð minni í Noregi, Danmörku og á Íslandi. Ísland er í fimmta sæti af sjö hvað heildarlyfjanotkun varðar.

Lyfjanotkunin er minnst á Álandseyjum, fyrir utan Grænland sem sker sig úr hvað litla lyfjanotkun varðar.

Eins og við sögðum frá fyrr í vikunni, kallaði Andrew Witty, forseti EFPIA, eftir nánara samstarfi stjórnvalda og lyfjafyrirtækja á aðalfundi samtakanna sem nú er nýlokið.

Hann kallaði eftir nýrri orðræðu um lyfjamál. Lyfjaiðnaðurinn þyrfti að hafa skilning á sparnaðaraðgerðum stjórnvalda en að stjórnvöld þyrftu jafnframt að tryggja að slíkar aðgerðir hindruðu ekki þróun nýrra lyfja.