KASTLJÓS Sjónvarpsins hefur að undanförnu fjallað á vandaðan hátt um íslenska lyfjamarkaðinn. Glögglega hefur komið fram að verð frumlyfja er nú lægra hér á landi en í Danmörku á meðan dæmi, sem sýnd hafa verið í fjölmiðlum, eru um að verð samheitalyfja er hærra hér á landi en þar. Heilbrigðisráðherra hefur verið yfirlýsingaglaður, m.a. talað um "óþolandi hátt lyfjaverð" og ýmsu viljað breyta, nú síðast í viðtali við Eyrúnu Magnúsdóttur í lokaumfjöllun Kastljóss um þessi mál.

Misskilningur ráðherra

Heilbrigðisráðherra vitnaði í Kastljósviðtalinu í skýrslu ríkisendurskoðunar frá því í mars 2004 um lyfjakostnað og sagði hann hafa komist að þeirri niðurstöðu að lyfjaverð á Íslandi væri 46% hærra hér en í nágrannalöndum okkar. Jafnframt sagði hún ríkisendurskoðun skýra þann verðmun með því að samheitalyf á markaði væru of fá, lyfin væru of dýr og kostnaður við dreifingu þeirra of mikill. Þarna er ekki farið alveg rétt með úr skýrslu ríkisendurskoðunar. Ríkisendurskoðun sagði samanburð við Danmörku og Noreg leiða í ljós að árið 2003 hafi kostnaður, en ekki verð, á hvern landsmann verið 46% hærri hér á landi en þar. Sagði hún hærri kostnað á Íslandi skýrast af minna úrvali ódýrra samheitalyfja og meiri kostnaði við dreifingu og sölu en einnig að meiri kostnað megi skýra með meiri notkun sumra lyfja hér á landi, t.d. tauga- og geðlyfja. M.ö.o. að hér á landi er meira notað af dýrum lyfjum en í löndunum sem var verið að bera okkur saman við. Þessari síðustu, en kannski mikilvægustu staðreynd, kýs ráðherrann að sleppa. En jafnframt að það var kostnaðurinn árið 2003 sem var 46% hærri en ekki verðið. Athyglisvert er að í skýrslunni eru settar fram 14 tillögur sem gætu lækkað lyfjakostnað landsmanna. Flestar snúa þær að einhverju eða öllu leyti að hinu opinbera en fæstar virðast hafa fengið frekari skoðun.

Heilbrigðisráherra segir hlutfall samheitalyfja vera of lágt á íslenskum markaði og að "markaðurinn [sé] ekki að skila okkur hagstæðum verðum" eins og hún sagði í Kastljóssviðtalinu. Nú gilda ekki hefðbundin markaðslögmál á þessum markaði, þar eð yfirvöld ráða í raun verðlagningu lyfja hér á landi. Vert er að muna að það er á grundvelli samkomulags við yfirvöld sem verð frumlyfja hér á landi er nú orðið lægra en í Danmörku. Jafnframt er rétt að halda til haga að hlutfall samheitalyfja á íslenskum markaði er ekki úr takti við önnur lönd. Að vísu sker Danmörk sig úr, þar er hlutfall samheitalyfja, ef horft er til magns, um 65% af heildarmarkaði. Í Þýskalandi er hlutfallið um 40%, í Svíþjóð um 39% og hér á landi um 31%. Í Finnlandi, Frakklandi og á Írlandi er hlutfallið um 13% og það er minna en 10% á Spáni og í Belgíu og engum sögum fer af umræðu í þessum löndum um nauðsyn þess að hið opinbera fari að höndla með lyf. En með þessar tölur til grundvallar, hvernig er þá hægt að halda því fram að hlutfall samheitalyfja sé "of lágt" hér á landi? Of lágt miðað við hvað?

Eðlilegt að endurskoða reglur

Mikill árangur hefur náðst í góðri samvinnu við heilbrigðisyfirvöld til lækkunar á verði frumlyfja á Íslandi. Þá er heilshugar hægt að taka undir að rétt notkun samheitalyfja getur skilað sparnaði í heilbrigðisþjónustunni og veitt svigrúm fyrir nýsköpun og ný meðferðarúrræði. Stjórnvöld geta beitt ýmsum aðgerðum til að hvetja til notkunar samheitalyfja en slíkar aðgerðir mega ekki koma í veg fyrir að læknir ávísi þeim lyfjum sem henta best þörfum einstakra sjúklinga. Fram hafa komið hugmyndir um að taka til skoðunar ógagnsætt kerfi afslátta í lyfjaverði og skal tekið undir að þar má vafalaust skerpa á. Einnig er eðlilegt að farið sé yfir regluverkið er lýtur að greiðsluþátttöku ríkisins. Mikilvægt er þó að hafa í huga að ef breytingar verða gerðar, að þær uppfylli kröfur um að allir sitji við sama borð, að mögulegar breytingar verði ekki sniðnar að þörfum einstakra fyrirtækja og að hvergi verði slakað á kröfum sem gerðar eru til lyfja og lyfjadreifingar varðandi gæði, öryggi og þjónustustig.

Einn megintilgangur samtaka framleiðenda frumlyfja er að efla og dýpka umræðu um lyfjamál og gæta hagsmuna framleiðenda frumlyfja á Íslandi. Það gerum við ekki síst með góðri samvinnu við heilbrigðisyfirvöld sem þegar hefur skilað lægra verði frumlyfja hér á landi en í Danmörku. Því er rangt að halda því fram að lyfjaverð á Íslandi sé almennt mun hærra en annars staðar og það er rangt að halda því fram að markaðurinn hér sé þegar kemur að hlutföllum lyfja á markaði öðruvísi en í okkar helstu nágrannalöndum. Aftur á móti er rétt að halda því til haga að hlutfall lyfjakostnaðar af heildarkostnaði við rekstur heilbrigðiskerfisins hefur lækkað undanfarin ár, frá því að vera u.þ.b. 18% árið 1996 og niður í u.þ.b. 12% árið 2003. Á sama tíma hafa útgjöld til heilbrigðismála sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu vaxið hröðum skrefum. Það skýtur því skökku við að á meðan kostnaðurinn við rekstur heilbrigðiskerfisins vex almennt hröðum skrefum skuli helst gagnrýndur sá kostnaður sem hefur sannarlega lækkað.