Frumtök, samtök frumlyfjaframleiðenda, stóðu fyrir nokkru fyrir málþingi um aðgengi almennings að upplýsingum um lyf. Nokkur umræða hefur farið fram um markaðssetningu lyfja og aðgengi almennings að upplýsingum um lyf og sjúkdóma. Virðist vera óumdeilt að almenningur eigi rétt á hlutlægum, aðgengilegum og auðskildum upplýsingum um heilsu, heilbrigðisþjónustu, forvarnir, sjúkdóma og framboð meðferða. Sama virðist ekki vera uppi á teningnum þegar kemur að upplýsingum um lyf.

Á málþinginu var rætt um breytt viðhorf og aðgengi almennings að upplýsingum um lyf og velt upp þeirri spurningu hvort eðlilegt sé að lögum og reglum verði breytt til samræmis við kröfu nútímans um aukið aðgengi að upplýsingum. Þá var og lagt til grundvallar umræðunni sú staðreynd að nú er heimilt að auglýsa og kynna margskonar vörur, m.a. matvöru og ýmiskonar fæðubótarefni, sem fullyrt er að hafi læknisfræðileg áhrif svo sem til lækkunar á blóðfitu og háþrýstingi. En lyf má hvorki kynna né auglýsa á svipaðan hátt.

Aukinni eftirspurn eftir heilbrigðis- og lyfjatengdum upplýsingum hefur t.d. verið mætt með fjölda vefsetra. Slíkt vekur hjá ýmsum spurningar um hvernig eigi að tryggja að upplýsingar séu fullnægjandi að gæðum og ábyggilegar. Kvöð reglugerða og leiðbeininga ætti því í besta falli að felast í að tryggja auðvelt aðgengi, nákvæmni og gæði efnis, án tillits til hver veitir upplýsingarnar. Lyfjafyrirtækjunum sjálfum ætti að vera frjálst að veita almenningi upplýsingar um lyfseðilskyld lyf, en sem stendur er staðan sú að fyrirtækin sem rannsaka, þróa og framleiða lyfin mega ekki upplýsa almenning, þ.e. neytendur og viðskiptavini sína um vörur sínar. Það er hvorki skynsamlegt né í þágu almennings að vandaðar upplýsingar um lyf séu taldar ótækar eða ólöglegar ef þær eru teknar saman af lyfjafyrirtæki, en tækar og löglegar ef þær eru teknar saman af einhverjum öðrum.


Samskonar reglur – ólík túlkun?
Í dag eru beinar lyfjalyfjaauglýsingar t.d. leyfðar í Bandaríkjunum og Nýja Sjálandi en ekki á EES svæðinu. Helstu ástæður bannsins eru ótti við aukna notkun lyfja, aukinn kostnað og svokallaða sjúkdómavæðingu, þ.e. að verið sé að ýta undir lyfjanotkun að óþörfu. En hér er komið að ákveðnum kjarna málsins. Reglur, sem eiga í það minnsta að vera hinar sömu innan EES svæðisins, eru túlkaðar á ýmsan hátt. T.d. eru sjónvarpsauglýsingar leyfðar á lausasölulyfjum í Danmörku en ekki hér, þó regluverkið sé að stofni til hið sama.

Hvorki hér á landi né almennt í Evrópu er uppi krafa um algjört frelsi til lyfjaauglýsinga. Aftur á móti er góð upplýsingagjöf til almennings á nútímamarkaði lykilatriði og betra aðgengi að vönduðum upplýsingum en nú er mögulegt, hlýtur að vera til bóta. Núverandi lög eru barn síns tíma og spurning hvort ekki sé kominn tími til að huga að breytingum. Mikilvægt er að:
? Rýmkaðar verði heimildir til upplýsingagjafar um lyfseðilskyld lyf, t.d. þannig að lyfjafyrirtæki geti tilgreint heiti samþykktra vara sinna á vefsíðu sinni, auk upplýsinga sem tengjast vörunum, s.s. fylgiseðilinn eins og hann er samþykktur af eftirlitsaðilum og samantektina á eiginleikum lyfs. Slíkt er þegar mögulegt í sumum, en ekki öllum, aðildarríkjum ESB. Upplýsingar um lyfseðilsskyld lyf á slíkum vefsíðum ættu ekki að ýta undir eftirspurn einstakra greinanlegra lyfja.
? Fylgiseðlar lyfja verði skiljanlegri og notendavænni.
? Lyfjafyrirtækjum verði heimilt að setja fram fullgildar upplýsingar frá þriðja aðila á vefsetri sínu eða hafa þar krækju á upprunastað upplýsinganna, s.s. til eftirlitsaðila, greiningaraðila heilsutækni eða annarrar stofnana yfirvalda.

Lyfjamarkaðurinn er ekki frjáls og um hann gilda strangar reglur. Á honum eru þó, líkt og á öðrum mörkuðum, neytendur sem á endanum kaupa þá vöru sem þá vanhagar um og borga fyrir, bæði beint og í gegnum skattkerfið. Neytandinn á eðlilega kröfu um aðgengi að upplýsingum um vöruna sem í boði er og hlýtur að gera þá kröfu til stjórnvalda að hér séu reglur ekki strangari eða túlkaðar strangar en í þeim nágrannalöndum okkar sem við helst kjósum að miða okkur við. Að þessu þurfa yfirvöld og stjórnmálamenn að huga.

Jakob Falur Garðarsson, framkvæmdastjóri Frumtaka.