Fréttablaðið birti í gær frétt þess efnis að heilbrigðisráðherra væri nú að skoða hvort hyggilegt væri að endurvekja Lyfjaverslun ríksins til þess að tryggja samkeppni á íslenska lyfjamarkaðnum.

Hugmyndir heilbrigðisráðherra um að endurvekja Lyfjaverslun ríkisins til að tryggja samkeppni koma nokkuð á óvart, þar sem svo til allar aðgerðir heilbrigðisyfirvalda í lyfjamálum undanfarin misseri, hafa verið til þess fallnar að draga úr samkeppni á lyfjamarkaði. Þannig má segja að viðbrögð heilbrigðisráðherra við umfjöllun síðustu daga um hátt verð samheitalyfja séu þvert á þá stefnu sem rekin hefur verið.

Staðreyndin er sú að með breyttri greiðsluþátttöku ríkisins í ýmsum lyfjaflokkum hefur samkeppni á lyfjamarkaði verið verulega skert þar sem aðeins ódýrustu lyfin eru niðurgreidd og hefur einn framleiðandi mögulega fengið bróðurpart allra viðskipta á silfurfati. Nauðsynleg frumlyf fá mörg hver ekki lengur niðurgreiðslu nema sótt sé um sérstaka undanþágu en þetta þýðir í raun að mörg frumlyf hverfa af sífellt erfiðari og aðþrengdari markaði. Endurvakning Lyfjaverslunar ríkisins yrði ekkert annað en aðgerð til að stemma stigu við ástandi sem komið hefur verið á, leynt og ljóst, af heilbrigðisyfirvöldum sjálfum.

Umræður um endurvakningu Lyfjaverslunarinnar hafa komið reglulega upp undanfarinn áratug. Árið 2006 var umræðan hávær en allar slíkar hugmyndir mættu mikilli mótstöðu. Rökin gegn endurvakningunni voru meðal annars að endurvakning Lyfjaverslunar ríkisins tryggði ekki betri meðferð skattpeninga almennings og nær væri að heilbrigðisyfirvöld mynduðu sér skýrari stefnu í heilbrigðismálum almennt og til langs tíma. Þau orð eiga einnig við nú enda er það leiðin sem heilbrigðisyfirvöld t.d. í Svíþjóð hafa farið en þar var leitast við að hafa samráð við frumlyfjaframleiðendur svo ná mætti fram heilsuhagfræðilegum sparnaði til frambúðar.

Vítahringur heilbrigðisyfirvalda

Í vikunni hefur komið fram hörð gagnrýni á aðgerðir stjórnvalda í lyfjamálum. Þar á meðal frá lyfjaframleiðendum sem segja lyfjarannsóknir nánast liggja niðri hér á landi vegna breyttra aðstæðna á lyfjamarkaði.
Davíð Ingason, markaðs- og sölustjóri hjá AstraZeneca og formaður stjórnar Frumtaka, segir í viðtali við Fréttablaðið í vikunni að ástæður þess megi finna í aðgerðum heilbrigðisráðuneytisins við að beina neyslu lyfja úr frumlyfjum yfir í samheitalyf undanfarið. Hann segist ekkert hafa á móti því út af fyrir sig en, í nafni sparnaðar, hafi ríkið breytt kerfinu í þá átt að ekki sé nóg með að frumlyfinu sé skipt út fyrir samheitalyf, heldur sé frumlyfinu skipt út fyrir einhverja eftirlíkingu af skyldu lyfi. Erlendu fyrirtækin sjái því ekki ástæðu til þess að taka þátt í rannsóknum á markaði sem sé andsnúinn nýrri lyfjum.
 
Allar aðgerðir sem heilbrigðisyfirvöld hafa ráðist í undanfarin misseri hafa því dregið úr og brotið niður samkeppni á þessum markaði. Í gegnum breytta greiðsluþátttöku og þar sem bara ódýrustu lyfin eru niðurgreidd hefur samkeppni nánast verið útrýmt.

Það er sérstakt að þessi umræða fari af stað aftur, sérstaklega við núverandi aðstæður. Heilbrigðisráðuneytið gjörbyltir greiðsluþátttökukerfinu svo hægt sé að leggja meiri áherslu á ódýrustu lyfin eins og samheitalyf og þetta er gert á kostnað nauðsynlegra frumlyfja. Ef svo kemur í ljós að samheitalyfin eru dýrari hér á landi en á Norðurlöndunum er lausnin að stofna Lyfjaverslun ríkisins. Á meðan er frumlyfjum, sem eru almennt í ódýrari kantinum hér á landi miðað við nágrannalöndin bolað út af markaðnum með breyttri greiðsluþátttöku.
 
Ennfremur er það Lyfjagreiðslunefnd sem ákveður hámarksverð á lyfseðilsskyldum lyfjum og hvort sjúkratryggingar taka þátt í greiðslu lyfja.  Lyfjagreiðslunefnd gefur út lyfjaverðskrá mánaðarlega og það liggur beint við að skoða hversvegna samheitalyf, sem njóta nú mikils stuðnings heilbrigðisráðuneytisins vegna breyttrar greiðsluþátttöku, eru dýrari, ef marka má nýlegar fréttir, á Íslandi en á Norðurlöndunum.

Í reglugerð um Lyfjagreiðslunefnd 213/2005 segir eftirfarandi í 4. gr. um viðmiðunarlönd: ”Til að ná markmiðum lyfjalaga um að halda lyfjakostnaði í lágmarki skal lyfjagreiðslunefnd sjá til þess að lyfjaverð hér á landi sé að jafnaði sambærilegt við verð í viðmiðunarlöndum á Evrópska efnahagssvæðinu, sem eru Danmörk, Finnland, Noregur og Svíþjóð.”

Ef endurvekja á Lyfjaverslun ríkisins í kjölfarið má spyrja sig hvort það sé líklegt til að örva frekari samkeppni á markaði að ríkið fari að flytja inn lyf til að halda verði niðri. Ólíklegt hlýtur að teljast að frumlyfjaframleiðendur vilji komast inn á íslenska markaðinn og keppa þar við samheitalyf undir verndarvæng Lyfjaverslunar ríkisins.

Lyfjaverð á Íslandi er þegar ákvarðað af lyfjagreiðslunefnd og tekur það mið af meðalverði sömu lyfja á Norðurlöndunum. Ef einhver lyf skera sig úr hvað þetta varðar á að skoða það nánar. Til að lækka kostnað í heilbrigðiskerfi landsins væri hinsvegar farsælast að skoða hvernig mætti hámarka heilsuhagsæld landsins í samráði við lækna, lyfjafræðinga og lyfjafyrirtæki. Aðeins þannig verður öryggi sjúklinga til langframa tryggt.