Frumtök óskuðu eftir því við RUL, rannsóknastofnun Háskóla Íslands um lyfjamál, að skoða, ef kostur væri, hvaða áhrif og / eða afleiðingar þær breytingar sem gerðar hafa verið á greiðsluþátttöku lyfja gætu hafa haft. Sá texti sem hér fer á eftir er allur tekinn beint og óbreyttur úr skýrslunni.

Á árinu 2009 hófst hér á landi röð breytinga á greiðsluþátttöku, sem miða að því að fækka þeim lyfjum sem greiðsluþátttaka er í, og beina greiðsluþátttökunni að lyfjum sem yfirvöld telja heppilegt að notuð séu í meginþorra tilvika, og frá þeim lyfjum sem yfirvöld telja óheppilegri til notunar vegna kostnaðar. Búið er að breyta greiðsluþátttökunni í nokkrum flokkum og a.m.k. einn flokkur til er í athugun hvað varðar breytingar á greiðsluþátttöku. Að beiðni Frumtaka tókst Rannsóknastofnun um lyfjamál á hendur að kanna á hvaða grundvelli ákvarðanir um greiðsluþátttöku eru teknar, þ.e. hvernig lyfin sem niðurgreiða skal eru valin, og hvernig metið er og meta má afleiðingar/árangur af greiðsluþátttökubreytingunum, og er sjónum einkum beint að heilsuhagfræðilega þættinum.

Ætlunin var, [...], að meta kostnað og sparnað eftir breytingarnar og bera, eftir því sem tök væru á, saman við mat á hver kostnaður og sparnaður hefði orðið ef reglunum hefði ekki verið breytt. Þar sem ekki er nokkur leið að meta hvaða hugsanlegan kostnaðarauka breytingarnar geta haft í för með sér annars staðar í kerfinu, og ekki einusinni hægt að meta á hvaða bili hann gæti legið, er einungis hægt að meta sparnaðarhliðina. Þegar einungis er hægt að meta aðra hliðina verður ekki um raunverulegt mat á árangri eða afleiðingum að ræða.

Ályktun: Þegar kerfisbreytingar af þeirri stærðargráðu sem hér er um að ræða eru gerðar, þarf jafnframt að liggja fyrir áætlun um árangursmat, til að vita hvort þeim markmiðum sem sett voru sé náð og jafnframt hvort ófyrirséðar hliðarverkanir verði. Áætlun um árangursmat stuðlar að skilvirkni, gagnsæi og markvissum sparnaðarðagerðum. Einmitt þessi atriði hljóta að vega þungt á lista yfir væntingar lyfjaiðnaðarins til yfirvalda í hvaða landi sem er. Ef ráðist er í aðgerðir af þessum toga, án nokkurrar áætlunar um árangursmat er hætta á að aðgerðirnar verði ómarkvissar, árangurinn ógagnsær og óvissa verði um áhrif á þjóðarhag, sem og heilsu sjúklinga, bæði til lengri og skemmri tíma.

Hér er skýrslan, Forathugun varðandi mat á áhrifum/afleiðingum greiðsluþátttökubreytinga.