Samkvæmt nýrri skýrslu frá European School of Management and Technology Competition í Berlín mun sú stefna sem nú er fylgt í flestum Evrópulöndum í verðlagningu á lyfjum koma hart niður á lyfjarannsóknum framtíðarinnar.

Skýrslan var unnin að beiðni lyfjafyrirtækisins Novartis og sýnir hún í fyrsta skiptið óyggjandi fram á það að bein tengsl eru á milli strangra reglna á markaði varðandi lyfjaverð annarsvegar og lyfjaþróunar og rannsókna hinsvegar.

Í skýrslunni er því haldið fram sem dæmi að tilhneiging til að þrýsta verði á lyfjum óhóflega niður valdi því að lyf eins og sýklalyf og hjartalyf sem eru í þróun munu líða fyrir vikið og jafnvel ekki komast á markað.

Heilbrigðisyfirvöld líta á lyfjaverð sem kostnaðarstýringu

Vandinn liggur að nokkru leiti í þeim aðferðum sem notaðar eru af Evrópuþjóðunum til að ákvarða lyfjaverð. Stuðst er að mestu leiti við tvö kerfi. Annars vegar External Price Benchmarking (EPB) sem er kerfi sem byggir á því að hafa þak á lyfjaverði sem styðst við verð sambærilegra lyfja í öðrum löndum. Keðjuverkandi áhrif slíks kerfis veldur eins og er 5,7% lækkun á lyfjum lyfjafyrirtækjanna að mati skýrsluhöfunda og er ein aðal ástæða þess að erfitt getur verið fyrir jafnvel stóra markaði að lækka verð umfram það sem er í nágrannalöndunum.

Hins vegar er notast við Internal Reference Pricing (IRP) sem tekur mið af heilsuhagfræðilegum þáttum við ákvörðun á verði meðal annars með því að skoða hve mikið er hægt að spara annarsstaðar í heilbrigðiskerfinu með því að bjóða upp á tiltekna lyfjalausn. Niðurstaða skýrsluhöfunda er að með því kerfi lækki lyfjaverð um allt að 11,7%. Aftur á móti koma helstu áhrifin fram innan Evrópusambandsins þegar notast er við báðar þessar aðferðir og hafi þær þannig víxlverkandi áhrif, en þá getur lyfjaverðið lækkað um allt að fimmtung.

Svo mikil lækkun á lyfjaverði hefur gríðarlegar afleiðingar fyrir rannsóknarfyrirtæki. Skýrslan færir rök fyrir því að tíunda hvert lyf muni af þessum sökum ekki komast á markað þar sem mun minna fé er til ráðstöfunar í rannsóknir á nýjum lyfjum. Það sem meira er þá mun helmingurinn af þeim lyfjum sem ekki komast á markað vera lyf sem hefðu getað skipt sköpum í heilsuhagfræðilegu tilliti.

Tekið á vandamálinu í Svíþjóð

Vandinn sem skapast af þessum sökum er margskonar. Lyf sem eru fyrst á markað eða best á markaði geta liðið fyrir stöðu sína og þannig verður lyfjaþróun önnur en hún annars ætti að vera. Í stað þess að lyf verði þróuð til að bæta virkni þeirra eða draga úr aukaverkunum og njóti góðs af því í verðlagningu er hætt við því að heilbrigðisyfirvöld líti framhjá kostunum og beri lyfin saman við eldri lyf sem komið hafa á undan en hafa ekki notið álíka þróunar. Það verður því til óbeinn þrýstingur á að bjóða eldri lyf í stað þeirra nýrri vegna þess hvernig verðið er ákvarðað.

Í Svíþjóð hafa systursamtök Frumtaka, LIF, nýlega tekið á þessu vandamáli í tímamótasamningin við heilbrigðisyfirvöld þarlendis sem ætlað er að bæta nýtingu lyfja, styrkja rannsóknir og þróun í lyfjaiðnaðinum í Svíþjóð og halda útgjöldum hins opinbera til lyfjakaupa á sama tíma innan ákveðins ramma.

Samningur LIF kveður á um að lyfjakostnaði verði haldið undir ákveðnu hámarki og kostnaður verði þannig fyrirsjáanlegur fyrir sænska hagkerfið. Á móti leggja sænsk yfirvöld áherslu á auknar lyfjarannsóknir og því er um að ræða ákjósanlega stöðu fyrir alla hlutaðeigandi, lyfjafyrirtækin og heilbrigðisyfirvöld en ekki síst sjúklinga.

Sjá nánar hér.