Á stundum er umræðan í samfélaginu á þann veg að halda mætti að engin framþróun hafi orðið síðastliðna áratugi, jafnvel að nýlegar framfarir og þær breytingar sem fyrirhugaðar eru verði til hins verra.

Það er þó öllum ljóst, sem gefa sér smá ráðrúm til að velta vöngum yfir hvar við stöndum í dag, að heilbrigði mannsins hefur aldrei verið betra. Þetta sýnir lausleg skoðun á lykiltölum, jafnvel þó vinsælt sé að tala um ofnotkun á lyfjum eins og geð- eða bólusetningarlyfjum, ofát og hreyfingarleysi. Staðreyndirnar tala sínu máli, lífslíkur hafa aukist um allan heim og einu skiptin sem dregur úr þeim er í kringum styrjaldir eða faraldra. Þetta sýnir Hans Rosling vel í myndbandi um bætta heilsu síðustu tvo hundruð árin.

EFPIA tilkynnti á dögunum samþykkt viljayfirlýsingar í tengslum við sannprófanir á lyfjum í samstarfi við helstu hagsmunaaðila á borð við lyfjaframleiðendur, heildsala og smásala.

Framkvæmdastjóri EFPIA, Richard Bergström, sagði af því tilefni: „Stuðningur stjórnar EFPIA við viljayfirlýsinguna undirstrikar þann vilja lyfjaiðnaðarins að innleiða samvirkt kerfi innan aðildarlanda Evrópusambandsins sem byggir á alþjóðlegum viðmiðunum sem tryggja aukið öryggi fyrir sjúklinga ásamt því að vera hagkvæmt og samlagast vel því kerfi sem þegar er til staðar.

 

Í Speglinum, fréttaskýringaþætti RÚV 30. apríl sl. var birt ítarlegt viðtal við Christiane Fischer hjá þýsku samtökunum Meziz varðandi samskipti lækna og lyfjafyrirtækja í Þýskalandi. Yfirskrift viðtalsins á vef RÚV var „Læknar gegn mútum lyfjafyrirtækja“ þar sem farið er fram með alvarlegar ásakanir í garð lækna. Alvarlegra er þó að í viðtalinu er gefið í skyn að slíkt geti gerst á Íslandi. Aðdróttun sem þessi er fjarri sanni og ekki í neinu samræmi við íslenskan veruleika.

Gífurleg aukning hefur orðið á framleiðslu á fölsuðum lyfjum að undanförnu. Eftir því sem milliliðunum fjölgar aukast líkurnar á því að fölsuð lyf komist í umferð og hafa menn einkum áhyggjur af útbreiðslu falsaðra krabbameinslyfja. Frá þessu er greint á vef RÚV og er þar haft eftir Jakobi Fal Garðarssyni að veltan á fölsuðum lyfjum hafi verið um 75 milljörðum bandaríkjadala á síðasta ári. 

Í lok mars var sjöundi aðalfundur Frumtaka haldinn og var kosið á fundinum í nýja stjórn. Stjórnarmenn Frumtaka eru nú:

Arnþrúður Jónsdóttir
Björg Árnadóttir
Hjörleifur Þórarinsson
Þorgerður Benediktsdóttir
Þyri Emma Þorsteinsdóttir

Þorgerður Benediktsdóttir, markaðsstjóri Pfizer, er nýr formaður stjórnar.

Varamenn í stjórn eru Áslaug Jónsdóttir og Gunnur Helgadóttir.

Alþjóða heilbrigðismálastofnunin (WHO) mun í ár leggja áherslu á öldrun og heilsu undir yfirskriftinni Góð heilsa glæðir árin lífi. Eins og stofnunin bendir á fer meðalaldur fólks hækkandi og er áætlað að fjöldi einstaklinga sem nær 60 ára aldri þrefaldist á árunum milli 2000 og 2050.

Í mörgum Evrópulöndum eru lífslíkur kvenna yfir 80 ár og 75 ár hjá körlum. Þessi fordæmislausi árangur felur í sér bæði tækifæri og áskoranir fyrir jafnt einstaklinga, fjölskyldur og samfélög.

 

Senn líður að páskum, einnar helgustu hátíð kristinna manna, þegar píslarsögu Krists, krossfestingar hans á föstudeginum langa, upprisu og eilífs lífs er minnst.

Frumtök óskar landsmönnum öllum góðra stunda í páskafríinu og gleðilegra páska.

 

Sjöundi aðalfundur Frumtaka hefur nýverið farið fram. Meðal þess sem fram kom í skýrslu formanns Frumtaka, Davíðs Ingasonar, til aðalfundar voru þau verkefni sem samtökin höfðu tekið þátt í á síðastliðnu starfsári. Á fundinum kom t.a.m. fram að útboðsmál hefðu talsvert verið til umfjöllunar í tengslum við lagafrumvarp sem gerir heilbrigðisstofnunum og Landspítala kleift að taka þátt í útboðum erlendis.

Í vikunni boðuðu þingmennirnir Eygló Harðardóttir og Margrét Tryggvadóttir í viðtali við RÚV frumvarp til laga um samskipti lækna og lyfjafyrirtækja. Þær vörpuðu meðal annars fram þeirri hugmynd hvort banna eigi þessi samskipti. Í því ljósi fjallaði morgunútvarp Rásar 2 áfram um málið og tók viðtal við Jakob Fal framkvæmdastjóra Frumtaka, enda full ástæða til að fjalla um svo róttækar hugmyndir.

Í við talinu kom fram að þingmennirnir telji að læknar geti verið undir áhrifum frá lyfjafyrirtækjum þegar ávísað er á lyf. Staðreyndin er hinsvegar sú að  að vangaveltur um samskipti lækna og lyfjafyrirtækja eru æ sjaldnar í umræðunni nema fyrir þær sakir að vera til fyrirmyndar.

Það er staðreynd að verð frumlyfja hér á landi er fyllilega í samræmi við það verð sem þekkist á hinum Norðurlöndunum og t.a.m. mun lægra en í Danmörku. Frumtök fagna opinberri umræðu um lyfjaverð, líkt og fór fram á Alþingi nú í vikunni. Til grundvallar þeirrar umræðu var vönduð og efnismikil skýrsla Ríkisendurskoðunar um þróun lyfjakostnaðar á Íslandi 2008-2010.
   

EFPIA er sannfært um að tvennskonar aðgerða sé þörf til að tryggja öryggi sjúklinga innan ESB: Annarsvegar með því að tryggja uppruna vörunnar og hinsvegar að sjúklingar kaupi lyf sín af viðurkenndum söluaðilum.

Í þessum mánuði hafa tvær greinar birst í tímaritinu 20/20 Pharma um samvinnuverkefni við kóðun lyfja sem hefur það að markmiði að sporna gegn fölsuðum lyfjum á markaði og stuðla þannig að öryggi sjúklinga innan Evrópusambandsins.

 

 Á vefsíðu Landspítalans er greint frá því að spítalinn, ásamt læknadeild Háskóla Íslands, hafi fengið styrk frá frumlyfja- og heilsufyrirtækinu GlaxoSmithKline (GKS) upp á 1 milljón evra sem áætlað er að standi undir kostnaði við rannsóknina sem reiknað er með að standi yfir í 3 ár. Áður hafði rannsóknin fengið styrk úr Vísindasjóði Landspítalans.

 
Frumtök hafa gefið út nýjustu útgáfu af siða- og samskiptareglum fyrir EFPIA, en það eru Evrópusamtök samtaka frumlyfjaframleiðenda. Að þessu sinni voru tveir bæklingar gefnir út. Sá fyrri kom á dögunum og fjallar um samskipti við fagfólk í heilbrigðisstétt. Sá seinni er hinsvegar nýkominn út og fjallar um reglur um samskipti lyfjafyrirtækja og sjúklingasamtaka. Báða bæklinginn má nálgast hér.

Ýmislegt hefur breyst í lyfjageiranum undanfarin ár. Stífar reglur hafa verið settar af lyfjafyrirtækjum til að auka gagnsæi og tryggja eftir fremsta megni starfsreglur sem stuðla að því að samskipti lyfjafyrirtækja við hagaðila sína þjóni heildarhagsmunum þjóðfélagsins sem best.

Ein mikilvæg breyting er aukið samstarf lyfjafyrirtækja í þágu þróunarlanda þar sem lyfjafyrirtæki gera rannsóknarniðurstöður sífellt aðgengilegri fyrir keppinauta. Tilgangurinn er að hraða þróun lyfja til að takast á við tíu alvarlega sjúkdóma sem helst hrjá íbúa þróunarlanda.

Frá því að RÚV reið á vaðið með umfjöllun sinni um mismunandi aðferðafræði við verðlagningu á svokölluðum S-lyfjum hefur farið í gang mjög þörf umræða um lyfjaumhverfið á Íslandi.

Það er eitt aðal markmið Frumtaka að dýpka lyfjaumræðuna á landinu og er því allri gagnrýninni umræðu fagnað því hún gefur tækifæri til endurskoðunar þar sem þess er þörf.

Fyrsta frétt RÚV var 2. febrúar um að verð á samheitalyfjum væri hærra á Íslandi en það þyrfti að vera en þar talaði Jakob Falur framkvæmdastjóri Frumtaka um að framleiðendur frumlyfja annars vegar og samheitalyfja hins vegar sætu ekki við sama borð á íslenskum markaði.

Stjórnarnefnd samtaka um gæði lyfja og heilsufar (EDQM) hefur nýverið bæst í hóp þeirra samtaka sem berjast gegn lyfjafölsun í Evrópu. Þetta var tilkynnt á fundi í Strasbourg á dögunum þar sem nýtt kóðunarkerfi var ennfremur innleitt. Á fundinum var ennfremur ályktað um nauðsyn þess að þróa áfram skilvirkar lausnir sem geta nýst hagsmunaaðilum í baráttunni gegn lyfjafölsunum, eins og með innleiðingu nýrra kóðunarkerfa.

Út er kominn bæklingur með íslenskri útgáfu Frumtaka af reglum EFPIA (European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations) er lúta að samskiptum og kynningu lyfseðilsskyldra lyfja fyrir fagfólki í heilbrigðisstétt. Reglurnar tóku fyrst gildi hér á landi 1. júlí 2008,  og nú í endurbættri útgáfu sem gildir frá 1. janúar 2012. Reglurnar taka einkum á málum er varða upplýsingagjöf lyfjaframleiðenda og nauðsyn þess að veittar séu nákvæmar, óhlutdrægar og réttar upplýsingar.  Þær ná m.a. yfir kynningar á lyfseðilsskyldum lyfjum fyrir fagfólk í heilbrigðisstétt og samskipti lyfjaframleiðenda við heilbrigðisstarfsfólk.

Á ráðstefnu í Gdansk á dögunum var kynnt skýrsla sem fjallaði um gildi heilbrigðisiðnaðarins þegar kemur að þátttöku og samvinnu við samtök um mat á heilbrigðisvísindum sem heita EUnetHTA. Samtökin safna saman upplýsingum um læknisfræðileg og efnahagsleg atriði tengd heilbrigðisvísindum með það að markmiði að stuðla að öruggri og skilvirkri heilbrigðisstefnu sem tekur mið af þörfum sjúklinga. Með þátttöku sjúklinga og starfsfólks í heilbrigðisgeiranum vonast samtökin til þess að auka skilvirkni í stefnumótun og ákvarðanatöku og stuðla að upplýstri kynningu á framförum innan heilbrigðisvísindanna.   

Læknadagar 2012 verða haldnir í Hörpu og standa þeir frá 16. – 20. janúar. Líkt og undanfarin ár verður dagskrá Læknadaga fjölbreytt og yfirgripsmikil enda hafa þeir stækkað og orðið umfangsmeiri ár frá ári. Meðal dagskrárliða á læknadögum má nefna málþing um transfólk og kynskiptiaðgerðir, auk fyrirlestra um þolendur kynferðisofbeldis, athyglisbrest og ofvirkni hjá börnum og unglingum, offitu og nýliðun og mönnun lækna í heilbrigðisþjónustunni svo fáein atriði séu nefnd. Dagskrá Læknadaga er hægt að kynna sér ítarlega á vef Læknafélagsins.

EFPIA fagnar hugmyndinni um að stofna Evrópuráð fyrir heilbrigðisrannsóknir sem var kynnt á dögunum af Samtökum fyrir rannsóknir á náttúrulyfjum í Evrópu (Alliance for Biomedical Research in Europe) sem er fulltrúi 16 evrópskra rannsóknarsamfélaga sem öll eru leiðandi á sviði rannsókna á náttúrulyfjum (BioMed).

Um áramót gera landsmenn árið sem er að líða jafnan upp. Litið er um öxl og eftirminnilegustu atburðir á árinu rifjaðir upp. Við kveðjum gamla árið jafnan með söknuði og hlökkum til að takast á við verkefni þess nýja.

Frumtök óskar landsmönnum gleðilegs nýs árs og þakkar samskiptin á árinu sem er að líða.

Þegar líða fer að jólum er fullorðna fólkið á þönum út um borg og bæ að klára að gera klárt fyrir jólin, kaupa allra síðustu jólagjafirnar svo enginn fari nú í jólaköttinn. Yngri kynslóðinni finnst hins vegar dagarnir allt of lengi að líða og er orðin full eftirvæntingar að aðfangadagur renni loksins upp. Látum anda jólanna fylla hjörtu okkar friði og ró yfir hátíðirnar og njótum samverustundanna með okkar nánustu.

Frumtök óskar landsmönnum öllum gleðilegra jóla og þakkar samveruna á árinu sem er að líða.

 

 

Í þættinum Samfélagið í nærmynd ræddi Hanna G. Sigurðardóttir við Þórólf Guðnason, yfirlækni sóttvarna hjá Landlæknisembættinu, um bólusetningar og þann mislingafaraldur sem geisað hefur um Evrópu undanfarið. Í máli Þórólfs kom fram að um 30.000 manns hefðu greinst með mislinga í Evrópu og af þeim hefði nær enginn verið bólusettur. Í Evrópu er bólusetning mjög mismunandi milli landa en á Íslandi hófust bólusetningar um 1970 og hafa Íslendingar jafnan fylgst vel með þróuninni og eru yfirleitt fyrstir þjóða til að taka í notkun ný bóluefni.

EFPIA (European Federation of Pharmaceutical Industries and Association) fagnar áframhaldandi samstarfi opinberra aðila og einkaaðila (PPP) í verkefninu Sjóndeildarhringurinn 2020, sem er hluti af sjöundu rammaáætlun ESB. Framkvæmdastjórn ESB hefur skuldbundið sig til að veita verkefninu lið og lagt fram 80 milljarða evra í nýsköpun og rannsóknir. „Það er sameiginlegur skilningur á því að einkafyrirtæki ásamt hinu opinbera verði að vinna saman í ríkari mæli og finna nýjar leiðir til að gera okkur kleift að mæta kröfum framtíðarinnar,“ sagði Richard Bergström framkvæmdastjóri EFIPA.

Dagur Rauða borðans, alþjóðlegi alnæmisdagurinn er í dag, 1. desember. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin áætlar að um 34 milljónir manns séu með HIV eða alnæmi í heiminum í dag. Nú hefur Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hrint af stað áætluninni „Náum núllpunkti“ sem verður í framkvæmd til ársins 2015. En með henni vonast stofnunin til að eyða fordómum í garð HIV smitaðra auk þess að uppræta dauðsföll af völdum veirunnar og koma í veg fyrir að ný smit greinist. Frá þessu er greint á vefmiðlinum Mbl.is.

EFPIA (European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations) fagnar útgáfu skýrslu Evrópusambandsins “Stefna og aðgerðaplan til að bregðast við ógn sýklalyfjaþols” sem bendir á leiðir til að bregðast við þeim ógnum sem steðja að lýðheilsu manna vegan síaukins þols gegn sýklalyfjum. Slíkar aðferðir þarfnast djarfra aðgerða og úrræða. Þegar Svíar gegndu formennsku innan Evrópusambandsins árið 2009 höfðu þeir frumkvæðið að því að þessi mál voru sett á oddinn og áhersla lögð á að finna lausnir með samstilltu átaki allra aðildarríkja. 

Frumtök fagna nýrri skýrslu Ríkisendurskoðunar um þróun lyfjakostnaðar 2008-2010 en í henni kemur fram að þrátt fyrir smáan markað hafi náðst mikill árangur í lækkun lyfjaverðs. Um nokkurt skeið hafa Frumtök ítrekað bent á góðan árangur í lyfjamálum á Íslandi sem nú er staðfestur með skýrslu Ríkisendurskoðunar. Í skýrslunni kemur fram að „verð á þeim lyfjum sem seld eru hér á landi sé nú sambærilegt verði sömu lyfja á hinum Norðurlöndunum“. Þetta hafa Frumtök ítrekað bent á þegar umræðan um lyfjaverð er á villigötum og má telja þetta mjög góðan árangur fyrir jafn lítinn markað og hér er

Árlegi sýklalyfjadagurinn (The European Antibiotic Awareness Day) verður haldinn 18. nóvember nk. Dagurinn er haldinn til þess að vekja fólk til meðvitundar um þær slæmu afleiðingar sem ofnotkun á sýklalyfjum getur haft í för með sér, og um leið hvetja fólk til að sýna varkárni í notkun sýklalyfja. Nýjustu tölur í löndum Evrópusambandsins gefa til kynna umtalsverða aukningu í myndun ónæmra baktería, þ.e. bakteríur sem þola sýklalyfið og að sýklalyfjaþol sé farið að ógna almennri lýðheilsu.

Alþjóðlegur dagur sykursjúkra verður haldinn í Smáralind laugardaginn 12. nóvember.  Samtök sykursjúkra munu líkt og undanfarin ár vekja athygli á deginum og þeirri gríðarlegri aukningu sem orðið hefur í lífsháttatengdri sykursýki sem er orðin mjög algeng á Vesturlöndum. Dagskráin mun standa frá kl. 12-16.

Í gær afhentu Félag atvinnurekanda, Frumtök og Samtök verslunar og þjónustu Guðbjarti Hannessyni, velferðarráðherra, skýrslu með greiningu hagsmunaaðila á íslenskum lyfjamarkmiði.

Markmiðið með þessari vinnu er að stuðla að aukinni samkeppni á lyfjamarkaði og ráðast í úrbætur sem geta bætt starfsumhverfi þeirra sem þegar starfa á lyfjamarkaðinum. Vonast er til að þessi vinna geti orðið fyrsti liður í heildarendurskoðun íslensks lyfjaumhverfis.

Frá þessu er greint á vef velferðarráðuneytisins.

Eins og komið hefur fram í fréttum í fjölmiðlum og hér á heimasíðu Frumtaka hefur baráttan gegn fölsuðum lyfjum verið hert verulega af hálfu Evrópusambandsins og fleiri landa í Evrópu. Aukið aðgengi að ýmiskonar söluvefsíðum hefur opnað fölsurum margar dyr.

Lyfjafalsarar sjá tækifærin fyrir sér. Með því að falsa lyf er áhættan af refsingum minni en af sölu eiturlyfja en gróðinn samt góður. Vegna þessa er nauðsynlegt að umburðarlyndi gagnvart fölsunum sé ekkert.

Bill Gates, stofnandi Microsoft, sagði á alþjóðlegri ráðstefnu í London í júlí sl. að mikilvægt væri að halda baráttunni gegn malaríu áfram af fullum krafti, ekki síst í vanþróuðustu hlutum heimsins þar sem neyðin væri stærst.

Í máli hans kom m.a. fram að þeir fjármunir sem GAVI-samtökin hefðu úr að spila, en það eru samtök sem berjast gegn þessum vágesti, rynnu einkum til þeirra svæða sem verst eru útleikin og sjúkdómurinn hve útbreiddastur sem er einkum í löndunum sunnan Sahara.

Frumtök, ásamt norrænum systursamtökum sínum, stóðu fyrir ráðstefnu um lyfjagát (Pharmacovigilance) í Stokkhólmi á dögunum.

Verkefnið er m.a. að þróa frekari leiðir til að draga úr aukaverkunum og bæta meðferðarúrræði.

Þetta er gert meðal annars með því að bæta greiningar á aukaverkunum og öðrum þáttum sem varða hagsmuni sjúklinga, bæta miðlun upplýsinga og þróun greiningartækja og menntun og þjálfun.

Ráðstefnunni var gefin góð einkunn af þátttakendum.

Mikilvægur áfangi náðist í baráttunni gegn malaríu þegar vefútgáfa tímaritsins New England Journal of Medicine birti niðurstöður nýrrar rannsóknar GlaxoSmithKline sem benda til þess að draga megi úr hættu á malaríusmiti um helming hjá afrískum börnum. Talið er að um helmingur mannkyns eigi á hættu að smitast af malaríu sem er valdur að 800.000 dauðsföllum árlega. Fórnarlömbin eru flest börn undir fimm ára aldri sem búa sunnan við Sahara-eyðimörkina í Afríku.

Frumtök hafa reglulega flutt fregnir af því undanfarna mánuði að alþjóðlegir glæpahringir beittu sér í auknu mæli fyrir lyfjafölsunum. Aðgerða hefur verið vænst um nokkurt skeið og loks var gripið til aðgerða í alþjóðlegu átaki gegn sölu á fölsuðum og ólöglegum lyfjum á netinu sem tollgæslan á Íslandi tók þátt í.

Aðgerðin var kölluð Pangea IV og var hún skipulögð af alþjóðasamtökum tollyfirvalda eða WCO (World Customs Organization) og Interpol. Aðgerðin stóð yfir í heila viku frá 20. september og er hún sú stærsta sem farið hefur verið í.

Þann 10. október verður Alþjóða geðheilbrigðisdagurinn haldinn en síðan 1992 hefur verið haldið upp á daginn þó að á Íslandi hafi dagurinn ekki verið tekinn upp fyrr en 1996. Markmiðið með deginum er að vekja athygli á geðheilbrigðismálum, stuðla að umræðu um geðheilbrigðismál, fræða og vinna gegn algengum fordómum gegn geðsjúkum.

Það er full þörf á því að taka Alþjóða geðheilbrigðisdaginn alvarlega á Íslandi. Undanfarin misseri hefur umræða um ýmsa algenga sjúkdóma eins og þunglyndi farið af stað, oft með töluverðri slagsíðu fordóma.

Á síðustu öld var lyfjaþróun mjög hröð enda hefur líklega aldrei náðst meiri árangur í velferð en einmitt á þeirri öld. Landslagið er örlítið breytt þar sem sífellt erfiðara gengur að finna ný lyf og rannsóknarkostnaður hefur því hækkað gríðarlega, svo mikið að lyfjarannsóknir eru nánast aðeins á færi stórfyrirtækja.

Það er flestum ljóst að lyf skipta sköpum fyrir velferð okkar. Umræðan um lyf og lyfjafyrirtæki er þó stundum á allt öðrum nótum, eins og engin árangur hafi náðst eða að lyf séu ónauðsynlegir plástrar.

Á sunnudaginn, 25. september, er hinn árlegi Alþjóðlegi hjartadagur haldinn hátíðlegur. Hjartaheill hvetur af því tilefni alla til að huga að hreyfingu og hollu mataræði. Auðvitað er rétt að huga að hreyfingu og hollu mataræði alla daga en þó sérstaklega á hjartadeginum.

Alþjóðadagur Alzheimer er 21. september og er þema dagsins í ár hin mörgu andlit elliglapa.

Alzheimer er hrörnunarsjúkdómur sem kenndur er við Alois Alzheimer, lækninn sem uppgötvaði sjúkdóminn 1906. Sjúkdómurinn orsakast af hrörnunarbreytingum í miðtaugakerfinu og á meðal einkenna eru minnisleysi, skapbreytingar, tap á orðaforða eða svokallað málstol og ruglingur. Alzheimer reynist bæði sjúklingum og aðstandendum mjög erfiður enda verða sjúklingar fyrir svo miklum andlegum breytingum að þeir geta verið óþekkjanlegir. Aðstandendur tala stundum um að þekkja ekki nákomið fólk fyrir sömu manneskjuna.

Á síðasta ári var ákveðið að ráðast í það að bólusetja 12 ára stúlkur gegn HPV veirunni (Human Papilloma Virus) sem vörn gegn leghálskrabbameini. Til verkefnisins verður varið 50 milljónum í ár.

Bólusetning á Íslandi hefst í seinni hluta september 2011 og verður stúlkum sem fæddar eru 1998 og 1999 boðin bólusetning. Framvegis verður hinsvegar öllum tólf ára stúlkum boðin bólusetning.

HPV veiran veldur mikilli áhættu á leghálskrabbameini en nútíma bóluefni geta komið í veg fyrir sýkingu af völdum veirunnar og myndun leghálskrabbameins.

Árið 1987 voru lífslíkur einstaklings sem greindist með HIV aðeins 18 mánuðir. Með hjálp nútímalyfja eru lífslíkur einstaklings með HIV í dag 22 ár. Á hverju ári greinast um þrjár milljónir manna með HIV og talið er að árið 2005 hafi yfir 40 milljónir manna verið smitaðar af veirunni. Lyf skipta sköpum og geta gjörbreytt lífsgæðum þessara einstaklinga.

Fyrir um rúmum tveimur áratugum síðan var óttinn við alnæmi allsráðandi á í vestrænu samfélagi. Í ár eru 30 ár síðan að talið er að eyðnifaraldurinn hafi byrjað, með þeim afleiðingum að þúsundir manna misstu ástvini, vini og ættingja.

Ein af fyrstu fréttunum vestanhafs um sjúkdóminn birtist í vikulegri skýrslu Centers for Disease Control and Prevention um dauðsföll 5. júní, 1981. Allir sjúklingarnir sem fjallað var um í skýrslunni áttu það sameiginlegt að glíma við einhverskonar alvarleg vandræði með ónæmiskerfið. Það leið ekki á löngu þangað til þróað var próf sem mældi svokallaðar T-frumur og kom þá í ljós að einstaklingarnir, sem voru fimm talsins og búsettir á Los Angeles svæðinu, voru algjörlega lausir við T-frumur.

Ávísanavenjur lækna á lyf hafa verið talsvert umræðuefni undanfarna mánuði í tengslum við ávísanir á geðlyf. Í nýlegri rannsókn Þórdísar Ólafsdóttur kemur fram að 41,4% Íslendinga telji ávísanir á þunglyndislyf of algengar og það þrátt fyrir að fordómar gegn geðlyfjum séu ekki miklir á landinu.

Í þessu sambandi hafa ávísanavenjur lækna verið vefengdar í umfjöllun um málefni geðsjúkra og því jafnvel haldið fram að læknar láti undan þrýstingi frá lyfjafyrirtækjum fremur en að sinna skyldum sínum sem læknar.

Slíkar ávirðingar eru alvarlegar. Dag hvern taka læknar ákvarðanir í tugatali sem hafa áhrif á skjólstæðinga þeirra í gegnum greiningar, meðferð og þau lyf sem þeir ávísa á.

Í dag hélt Einkaleyfastofa ráðstefnu í Hörpu um mikilvægi höfundaréttar en stofan fagnar um þessar mundir 20 ára afmæli sínu. Yfirskrift ráðstefnunnar er „The
Importance of Intellectual Property Rights“ og fór hún fram á ensku en tilgangur ráðstefnunnar er að vekja athygli á höfundarétti, eða hugverkarétti.

Frumtök hafa reglulega flutt fregnir af baráttunni við fölsuð lyf en lyfjafölsun hefur aukist verulega undanfarið í Evrópu, að miklu leyti þar sem viðurlög við lyfjafölsun eru vægari en viðurlög við framleiðslu eiturlyfja.

Í vikunni hleyptu íslensk tollayfirvöld af stað átaki sem ætlað er að benda á umfang almennra vörufalsana en mikið af fölsuðum varningi er fluttur til landsins.

Einkaleyfastofa tekur þátt í átakinu og mætti Borghildur Erlingsdóttir forstjóri Einkaleyfastofu í viðtal á Bylgjunni þar sem hún vakti athygli á átakinu.

Undanfarnar vikur hafa reglulega birst fréttir af flótta heilbrigðisstarfsmanna til Norðurlanda, þá sérstaklega Noregs. Full ástæða er til að hafa áhyggjur af þeirri þróun í víðara samhengi þar sem fleiri lönd en Ísland glíma við slík vandamál.

Víða um heim er skortur á heilbrigðisstarfsfólki og hvergi eins og í þróunarlöndunum eru afleiðingar slíks skorts eins augljósar. Það er sterkt samband til að mynda á milli skorts á læknum og alvarlegra sjúkdóma á meðal barna undir fimm ára aldri.

Talið er að um 3,5 milljónir heilbrigðisstarfsmanna vanti um allan heim. Mest er þörfin í fátækum þróunarríkjum. Það er í þessu ljósi sérstakt að land eins og Ísland, sem á alla mælikvarða er ennþá ríkt land, skuli glíma við landflótta í heilbrigðisstétt.

Lyfjafyrirtækið Eli Lilly hefur kallað eftir því að yfirvöld á Vesturlöndum beiti sér í auknu mæli í baráttunni við glæpasamtök sem selja fölsuð lyf. Vandamálið fer sífellt vaxandi með auðveldu aðgengi að verslunum á netinu og hnitmiðaðri markaðssetningu óprúttinna aðila með hjálp vöktunarkerfa á veraldarvefnum.

Með lítilli fyrirhöfn má finna vefsíður sem bjóða fölsuð lyf sem fólk kaupir í góðri trú. Eins og staðan er í dag þá snýst barátta yfirvalda fyrst og fremst um það að loka vefsíðum sem selja fölsuð lyf en nýjar vefsíður spretta upp jafnharðan og þeim er lokað.

Læknar án landamæra biðla um þessar mundir til berklasjúklinga og biðja þá um að blogga um sjúkdóminn svo safna megi upplýsingum um hverjar þarfir þeirra eru.
Fólk sem greinist með berkla í dag virðist ekki bregðast við fjöllyfjameðferð sem skyldi en það er mikið áhyggjuefni hve mótstaða berkla er orðin mikil gegn lyfjum.

Það eru ekki svo margir áratugir síðan að berklar voru ein helsta heilbrigðisógnin í vestrænum samfélögum. Fjöldi Íslendinga fékk berkla og lést af þeirra völdum enda voru berklar helsta dánarorsökin í Reykjavík á árunum 1911 til 1925. Berklahælið á Vífilstöðum var meðal annars reist 5. september 1910 til að sporna við útbreiðslu berkla.

Í nýrri rannsókn EFPIA, EuropaBio, Medicines Australia og PhRMA sem birt var 13. júlí kemur fram að þörf sé á því að bæta aðgengi sjúklinga að nýrri tækni og nýjum lyfjum.

Skýrslan tók sérstaklega fyrir þætti greiningar í heilbrigðistækni og bar saman við bestu starfshætti. Eitt meginhlutverka heilbrigðistæknigreiningar er að tryggja gott aðgengi fólks að nýjustu lyfjum og meðferðarúrræðum. Rannsóknin sýnir hinsvegar fram á að núverandi vinnuaðferðir geri lítið til að flýta fyrir aðgengi fólks að nýjum lyfjum og meðferðarúrræðum. Nýjar meðferðir geta á tíðum valdið algjörri byltingu í meðferð sjúkdóma eins og sést á umfjöllun um gigtarlyf fyrir skömmu sem sjá má hér.

Á flestum heimilum landsins má finna lyfjaskápa eða körfu með helstu lyfjum heimilisins. Þar kennir oftast ýmissa grasa. Hið dæmigerða úrval gæti verið verkjalyf, ofnæmislyf, mixtúrur og fleira sem getur verið komið til ára sinna. Það er því mikilvægt að fara reglulega yfir lyfjaskápinn og taka frá þau lyf sem eru runnin út svo endurnýja megi í skápnum lyf með góða virkni.
 

Það er hinsvegar einnig mikilvægt að farga gömlum lyfjum á réttan hátt. Stór hluti gamalla lyfja fer nefnilega beint í ruslið en í raun á að fara með gömul lyf í næstu lyfjaverslun til förgunar.

Danir hafa lengi vel verið taldir búa yfir góðu velferðarsamfélagi. Eitt kerfið sem Danir geta nýtt sér er eftirlaunakerfið sem gerir þeim sem borga í kerfið kleift að hætta að vinna þegar 60 ára aldri er náð. Kerfið er einskonar millistig áður en ellilífeyrir tekur við en þannig er hægt að njóta þess að hætta að vinna fimm árum áður en ellilífeyrir tekur við en þessi fimm ár á einu besta tímabili ævinnar geta verið afar dýrmæt.

Kostnaður við slíkt kerfi er verulegur en lífsgæði fólksins sem ná að hætta að vinna svo snemma geta verið mjög mikil eins og gefur að skilja. Þetta má vega á móti þeim 14 þúsund einstaklingum sem talið er að láti lífið á hverju ári í Danmörku af völdum reykinga því kostnaðurinn af eftirlaunakerfinu er ekki bara hliðstæður kostnaðinum af reykingum heldur er hann tvöfalt meiri en kostnaðurinn af eftirlaunakerfinu.

Árið 1955 var gríðarlega mikilvægt fyrir almannaheill því þá fór bólusetningarlyf við mænusótt sem Jonas E. Salk hafði þróað á markað. Mænusótt var einn skæðasti sjúkdómurinn í þróuðum löndum á árunum eftir stríð enda geta afleiðingar hans verið mjög alvarlegar.

Með þróunarvinnu Salks, markaðssetningu bóluefnisins og miklu átaki Alþjóða heilbrigðisstofnunarinnar tókst hinsvegar að uppræta þennan sjúkdóm sem kostaði milljónir manna lífið á hverju ári áður en bóluefnið var fundið upp.

Tímaritið Nature tileinkar nýjasta tölublað sitt bóluefnum og í leiðarapistli blaðsins er því haldið fram að jafnvel eigi eftir að nást enn betri árangur með bólusetningum.

Astma- og ofnæmisfélagið gefur reglulega út fréttablað. Í síðasta tölublaði birtist grein eftir Hjörleif Þórarinsson, lyfjafræðingur undir fyrirsögninni Öndunarfæralyf, sparnaður og lífsgæði. Hjörleifur, sem er framkvæmdastjóri GlaxoSmithKline á Íslandi og fyrrum stjórnarformaður Frumtaka, flutti erindi á málþingi SÍBS „Líf með Lyfjum“, sem haldið var þriðjudaginn 22. mars síðastliðin og byggir greinin á því erindi. Hér birtist samantekt úr greininni, með góðfúslegu leyfi Hjörleifs. Greinina í heild má lesa á vef Astma- og ofnæmisfélagsins.

Þróunarlönd glíma enn við barnadauða vegna niðurgangs og uppkasta. Veikindin orsakar rótaveira og talið er að af völdum þessara alvarlegu veikinda látist eitt barn á hverri einustu mínútu. Þá veldur rótaveiran því að milljónir manna þurfa að leggjast inn á spítala vegna alvarlegra veikinda. Hægt er að koma í veg fyrir veikindi af völdum rótaveiru með bólusetningum.

Í vikunni tilkynnti lyfjafyrirtækið GSK að það hygðist bjóða GAVI samtökunum (The Global Alliance for Vaccines and Immunisation) bólusetningarlyfið Rotarix á 2,5 dollara skammtinn til að berjast gegn þessum fyrirbyggjanlegu veikindum sem stafa af rótaveiru.

Lyfjafyrirtækið Lilly heldur úti virkri bloggsíðu þar sem oft koma fram áhugaverðar greinar eða innlegg í hina eilífu umræðu um lyf, þróun þeirra og áhrif á nútímasamfélag.

Í nýlegu og áhugaverðu bloggi Greg Kueterman hjá Lilly kemur fram að þó auðvitað séu áhrif frá lyfjaiðnaði mikil hvað bætt lífsgæði varðar þá séu áhrifin frá starfssemi lyfjafyrirtækjanna á efnahagslíf oft vanmetin. Þannig hafi samtök lyfjaiðnaðarins í Bandaríkjunum, PhRMA, birt skýrslu sem sýni fram á að störf í lyfjaiðnaði og afleidd störf séu fyrirferðarmeiri í hagkerfinu en margir halda.

Í íslensku samhengi er ekki síður mikilvægt að gera sér grein fyrir þessu þegar háværar kröfur um niðurskurð eiga sér stað víða í þjóðfélaginu. Niðurskurður á sér ekki síst stað í heilbrigðiskerfinu. Á sama tíma gerast þær raddir æ háværari sem vilja snúa vörn í sókn með því að leggja aukna áherslu á menntun, rannsóknir og fyrirbyggjandi aðgerðir.

Svo lengi sem það að ávísa ákveðnu lyfi við ákveðnum kvilla er talinn betri kostur en sá að gera  það ekki, er mikilvægt að tryggja sem kostur er aðgengi að bestu fáanlegum lyfjum hverju sinni. Okkur ber að treysta dómgreind lækna til að ávísa á þau lyf sem þeir telja nauðsynleg til þess að auka lífsgæði sjúklinga sinna. Þetta er meginhlutverk lyfja í nútíma samfélagi.

Eitt megin atriðið í umræðu um lyfjanotkun er það, að ábyrgðin á því hvaða lyf er notað, í hvaða mæli og hvers vegna, liggur hjá lækninum sem ávísar á lyfið.

Rannsóknir og þróun í lyfjageiranum hefur að margra mati átt talsvert undir högg að sækja undanfarin ár. Eftir tíma stanslausra nýjunga og stórstígra framfara í lyfjageiranum verður það sífellt dýrara og óhagstæðara að koma nýjum lyfjum á markað.

Frá árinu 2008 hefur í samvinnu lyfjaframleiðenda og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins verið staðið fyrir sérstöku átaki sem ætlað er að efla samkeppnisfærni lyfjaiðnaðarins í Evrópu. Á meðal markmiða verkefnisins, sem er kallað IMI, eða Innovative Medicines Initiative, er að gera Evrópu aðlaðandi fyrir lyfjarannsóknir á heimsvísu.

Mikill þrýstingur er innan Evrópu á að bæta starfsumhverfi greinarinnar. Í flestum tilfellum er um hátækni- og hálaunastörf að ræða sem hafa í auknum mæli verið að flytjast til nýmarkaðslanda á borð við Kína og Indland.

Sjónvarpið hefur undanfarið staðið fyrir sýningum fróðlegra þátta um nýsköpun og vísindi á Íslandi en kynnir þáttanna er Ari Trausti Guðmundsson sem er þjóðinni vel kunnur.

Ari Trausti kynnir áhorfendur fyrir áhugaverðum verkefnum á sviði vísinda og tækni, en talsverð gróska hefur verið á því sviði á Íslandi undanfarin ár. Umræða um rannsóknir og þróun hefur sótt í sig veðrið í kjölfar efnahagshrunsins og þó aðstæður séu enn erfiðar í landinu er jarðvegurinn frjór fyrir hugarfarsbreytingu á sviði nýsköpunar og þróunar.

Í þættinum Nýsköpun og íslensk vísindi þann 28. mars síðastliðinn var meðal annars fjallað um gigtarsjúkdóma og meðferð þeirra, m.a. með nýjustu líftæknilyfjum. Frumtök hafa fengið góðfúslegt leyfi Lífsmyndar, framleiðanda sjónvarpsþáttanna, og þeirra sem koma fram í þættinum til að birta umfjöllunina um gigtarsjúkdómana á heimasíðu sinni.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur í skoðun að gefa út einskonar bólusetningarvegabréf fyrir börn svo koma megi í veg fyrir að börn missi af mikilvægum bólusetningum, til dæmis þegar fluttst eða ferðast er á milli landa.

Samskonar fyrirkomulag hefur um nokkurt skeið verið fyrir hendi varðandi gæludýr og hefur það gefist vel. Þetta kemur fram í Bólusetningarvikunni í Evrópu sem nú stendur yfir.

Fyrirkomulagið myndi auðvelda eftirlit með nauðsynlegum bólusetningum en í þessu tilfelli er gert ráð fyrir að betur sé hægt að fylgjast með bólusetningum í tengslum við ferðalög.

Í nýjustu útgáfu Hagtíðinda Hagstofu Íslands kemur fram að smásöluverðmæti lyfja sem notuð voru á Íslandi árið 2010 var rúmir 25 milljarðar króna. Sú upphæð skiptist þannig niður að stærsti hluti lyfjanna er notaður innan almannatryggingakerfisins, eða 38,4%, næststærsti hlutinn er notaður á heilbrigðisstofnunum, eða 26,2% og restin er hjá einkaaðilum. Inni í þessum tölum eru bæði lyfseðilsskyld lyf og þau sem seld eru án lyfseðils.

Sýklalyfjaónæmi er sífellt stærra vandamál vegna svokallaðra ofurbaktería, og hefur nú náð alvarlegu stigi samkvæmt nýjustu fréttum. Vakin var sérstök athygli á þessu máli á Alþjóðlega heilbrigðisdeginum nú fyrir stuttu og í þessari frétt á vef BBC segir að sérfræðingar innan evrópska heilbrigðiskerfisins hafi gefið út viðvörun vegna þess að ónæmi bakteríanna sé nú orðið meira en nokkru sinni fyrr, og að þróun nýrra lyfja sé ekki nógu hröð. Yfirvöld eru farin að gera sér sífellt betri grein fyrir þessum vanda, en enginn virðist tilbúinn til þess að borga fyrir rannsóknir og þróun á þessu sviði.

Vegna fréttaskýringar Morgunblaðsins í gær, fimmtudag, sem unnin er út frá ársskýrslu lyfjadeildar Sjúkratrygginga Íslands, vilja Frumtök benda á að ekki sé með öllu rétt af Sjúkratryggingum að segja lyfjanotkunina hafa aukist um tæp 6% milli áranna 2009 og 2010.

Það er rétt, að 5,9% aukning varð á magni þeirra lyfja sem stofnunin tekur þátt í að greiða á milli ára, líkt og kemur fram í ársskýrslu stofnunarinnar. Aftur á móti, ef bornir eru saman seldir dagskammtar (DDD) áranna 2009 og 2010, er aukning í heildarsölu á milli ára 2,3%. Þessi tala segir þó ekki annað en að seld lyf sem hafi skilgreindan dagsskammt hafi selst í 2,3% meira magni en árið áður að því tilskildu að DDD hafi ekki breyst í neinu tilfelli.

Þegar Bretar fóru til læknis fyrir 20 árum segir tölfræðin að þeir hefðu líklegast komið út með lyfseðil fyrir sýklalyfjum eða innöndunar”pústi”. Í dag eru hjartalyf og blóðfitulækkandi lyf mest ávísuðu lyfin í Bretlandi, samkvæmt grein í breska blaðinu The Guardian. Þar segir jafnframt að einn af hverjum fjórum Bretum yfir fertugu taki inn statínlyf að staðaldri, en þau lækka blóðfitu. Athygli vekur líka að Levothyroxine, sem er lyf við sjúkdómum í skjaldkirtli hefur stokkið úr átjánda sæti upp í það þriðja. Næst er spurt: Hvað hefur breyst?

Nýsköpun hefur verið ofarlega á baugi í umræðu hversdagsins á Íslandi undanfarið. Vonir eru byggðar við að hátæknifyrirtæki í lyfjaiðnaði, líftækni, tölvu- og hugbúnaðargerð geti styrkt efnahagslegar undirstöður landsins. Með öflugri uppbyggingu í nýsköpun mætti með öruggum hætti renna fleiri stoðum undir efnahagslífið og ekki aðeins yrði landið samkeppnishæfara og öflugra heldur yrðu öfgakenndar sveiflur eins og þær sem landsmenn hafa þurft að þola undanfarin misseri minni og sjaldgæfari og samnýting á því fé sem varið er til menntunar og þróunar mun betri en nú er.

Frumtök vekja athygli á áhugaverðu málþingi á vegum SÍBS, sem fram fer í Þjóðmenningarhúsinu, þriðjudaginn 22. mars kl. 16. Á málþinginu verður farið yfir hver reynslan hefur verið hingað til af breyttri, og minni, greiðsluþátttöku ríkisins vegna lyfja.

Breytingar á greiðsluþátttöku hófust snemma á síðasta ári og því er nú komin talsverð reynsla á hver áhrif breytinganna hafa verið. Meðal fyrirlesara er sjúklingur sem segir áhugaverða reynslusögu sína. Að lokinni dagskrá verða pallborðsumræður. Fundarstjóri verður Guðmundur Bjarnason, formaður Hjartaheilla. Málþingið er öllum opið. 

Vegna fréttar sem birtist á fréttavef Eyjunnar í gær vilja Frumtök leiðrétta þann misskilning sem kemur fram í fréttinni, að lyfjanotkun hafi aukist jafnt og þétt undanfarin ár. Hið rétta er að lyfjanotkun á Íslandi, sbr. opinberar tölur frá Lyfjastofnun, hefur dregist saman undanfarin tvö ár, þar af um 1,2% á síðasta ári.

Þó lyfjanotkun hafi minnkað hefur fjöldi lyfjaávísana aftur á móti vaxið. Hver skýringin er á því liggur ekki ljóst fyrir, en nokkuð hefur verið um breytingar á reglum tengdum lyfjáávísunum undanfarin misseri, t.d á reglum tengdum greiðsluþátttöku. Má vera að hluti skýringarinnar liggi þar.

Hér er linkur á skemmtilegt myndband sem gefið var út af The Bill and Melissa Gates foundation, en það eru góðgerðarsamtök rekin af Bill Gates og Melissu eiginkonu hans. Samtökin starfa víða um heim og að mismunandi málefnum en útrýming faraldssjúkdóma er þeirra hjartans mál.

Evrópuþingið hefur samþykkt nýja tilskipun til verndar sjúklingum gegn fölsuðum lyfjum. Tilskipunin ryður brautina fyrir aðrar nýjar öryggisráðstafanir, þar á meðal öruggisbúnað á lyfjapakkningar og öflugra eftirlitskerfi tengt lyfjasölu á Netinu.

Áætlað er að um 1% lyfja sem seld eru í Evrópu eftir löglegum leiðum séu fölsuð. Sérfræðingar kalla þessi lyf hljóðláta morðingja, ýmist vegna þess að þau virka ekki eða innihalda skaðleg efni.

Í frétt BBC af málinu segir að Evrópuráðið muni nú fara í saumana á tilskipuninni og geti gert á henni breytingar áður en hún verði að lögum. Lokaniðurstaðan verði svo að lögum í aðildarríkjum sambandsins innan tveggja ára.

Þrjú aðildarfyrirtækja Frumtaka, þ.e. GlaxoSmithKline, Lilly og Lunbeck, í samvinnu við Frumtök, stóðu að málþingi á nýafstöðnum læknadögum undir yfirskriftinni Er dýrt að spara? Megininntak málþingsins var yfirlit yfir þær breytingar sem gerðar hafa verið á greiðsluþátttökukerfi lyfja á undanförnum misserum, með áherslu á breytingarnar á greiðsluþátttöku þunglyndislyfja.

Fundarstjóri og fyrsti fyrirlesari var Kristinn Tómasson, yfirlæknir Vinnueftirlitsins og formaður Geðlæknafélags Íslands. Aðrir fyrirlesarar voru Vidar Halsteinli, norskur heilsuhagfræðingur og PhD, Sveinbjörn Gizurarson, prófessor við lyfjafræðideild Háskóla Íslands, Páll Matthíasson, geðlæknir og framkvæmdastjóri geðsviðs Landspítala og Gríma Huld Blængsdóttir, heilsugæslulæknir við heilsugæsluna í Mosfellsbæ.

Frumtök hafa ítrekað bent á þá hættu sem breytingar á greiðsluþátttöku hins opinbera í lyfjaverði væru líklegar til að hafa í för með sér. Þann 1. mars 2009 var greiðsluþátttöku vegna hjartalyfja breytt og þegar þann 7. júní birtu Frumtök frétt þess efnis að sala á hjarta- og æðasjúkdómalyfjum hefði minnkað verulega, nokkuð sem er áhyggjuefni.

Farið var í breytingar á greiðsluþátttökunni án nægilegs samráðs á sínum tíma og var ítrekað varað við því af hálfu Frumtaka að ekki væri hyggilegt að láta nauðsynleg lyf víkja fyrir ódýrustu lyfjunum. Slíkt gæti sparað peninga til skemmri tíma en myndi kosta meira þegar upp væri staðið og væri að auki líklegt til að skaða sjúklinga í þeim flokkum sem breytt greiðsluþátttaka náði yfir.

Bertel Haarder, ráðherra innanríkis- og heilbrigðismála í Danmörku, hefur lýst yfir áformum sínum um að setja ný lög sem ætlað er að taka á ólöglegri lyfjasölu.

Lif, systursamtök Frumtaka í Danmörku, hafa lýst ánægju með aðgerðirnar enda er talið að lögin muni tryggja öryggi sjúklinga á víðsjárverðum tímum. Vandinn liggur í því í dag að auðvelt er að panta lyf á veraldarvefnum og glæpamenn nýta sér það og selja fölsu lyf með hjálp vefsins.

Í yfir 100 löndum er alþjóðlegi krabbameinsdagurinn haldinn til að þrýsta á um að baráttan gegn krabbameini verði pólitískt viðfangsefni um heim allan.

Yfir 350 samtök og stofnanir standa að deginum og er reynt að vekja almenning til umhugsunar um krabbameinsvarnir en ekki síður er farið í saumana á heilbrigðis- og félagsþjónustu þeirra sjúklinga sem greinast með krabbamein.

Lífsstíll vesturlandabúa er flókinn og meinin sem hrjá nútímamanninn mýmörg. Krabbamein er ein algengasta dánarorsök fólks um allan heim. Ef ekki verður unnið af meiri krafti í forvörnum, læknisþjónustu og lyfjaþróun munu hátt í 100 milljónir manna láta lífið á árabilinu 2005-2015 af völdum krabbameins. Þetta er staðan ef ekki næst neinn árangur í baráttunni.

Læknadagar hafa verið vel sóttir alla vikuna og hefur ýmislegt forvitnilegt komið fram enda varla von á öðru þar sem þjóðin stendur frammi fyrir verulegum breytingum á sínum högum.

Flestir gera sér grein fyrir því að nauðsynlegt er að draga úr útgjöldum sem framast er unnt, en virðast ekki á eitt sáttir um hvað sé kostnaður og hvað sé fjárfesting.

Heilbrigðisyfirvöldum er nauðsynlegt að opna augun fyrir þeim möguleikum sem eru fyrir hendi. Dæmi finnast um að hægt sé að minnka kostnað og auka gæði á sama tíma. Lyf eru sennilega eitt besta dæmið um það enda hafa lyf dregið úr þörf á sjúkraplássum og stuðlað að því að fólk geti verið áfram á vinnumarkaði í stað þess að þurfa hjúkrun til lengri tíma. Lyf eru miðað við þetta fjárfesting, leið til að draga úr kostnaði við heilbrigðiskerfið, leið sem um leið eykur lífsgæði og gæði þeirrar þjónustu sem heilbrigðiskerfið veitir.

Eftir því sem upplýsingatækninni fleytir fram verður sífellt auðveldara að deila rannsóknargögnum. Þetta hefur mikil áhrif á heilbrigðisstéttirnar og lyfjaiðnaðinn þar sem fagfólk á kost á því að byggja á vinnu hvers annars við rannsóknir. Það er því engin þörf á að finna upp hjólið í hvert skipti.

Það er þó ekki algild regla að rannsóknargögn séu aðgengileg og þeim deilt en lyfjaiðnaðurinn hefur tekið mikilvæg skref til að tryggja aðgengi að rannsóknargögnum svo hraða megi þróun lyfja við mannskæðum sjúkdómum. Sama tilhneiging á sér stað almennt í heilbrigðisgeiranum og hafa margir fagaðilar lýst því yfir á undanförnum árum að meira skuli gert í þessa veru.

Allt síðasta ár samþykkti lyfjaeftirlit Bandaríkjanna aðeins 21 nýtt lyf sem er minnsti fjöldi samþykktra nýrra lyfja frá árinu 2007. Þessar fregnir koma á sama tíma og kannanir sýna fram á að kostnaður vegna lyfjarannsókna og þróunar hafi aldrei verið hærri.

Könnunin sem hér um ræðir var framkvæmd af Tuft háskólanum í Bandaríkjunum, en samkvæmt rannsókn Tuft kostar það nú 1,3 milljarða dollara að þróa nýtt lyf sem kemst á markað.

Á Læknadögum 2011 standa Frumtök fyrir málþingi um möguleika og sóknarfæri á sviði klínískra rannsóknir hér á landi, en þær hafa átt nokkuð undir högg að sækja undanfarin ár. Nú er hinsvegar að margra mati lag að blása til sóknar þar sem Ísland býður vel menntað starfsfólk, góða aðstöðu, einstaka gagnagrunna og almennt eftirsóknarvert atvinnuumhverfi.

Klínískar rannsóknir kosta mikla fjármuni og hafa nágrannalöndin, t.d. Svíþjóð, náð miklum árangri á sviði lyfjaþróunar eftir að farið var út í samstillt átak yfirvalda, háskóla og heilbrigðisfyrirtækja.

Sama þróun hefur átt sér stað í Noregi. Mun Kristján Erlendsson, framkvæmdastjóri Vísinda-, mennta- og gæðasviðs LSH, fara yfir þá þróun og fjallað um hve hratt t.a.m. rannsóknaraðstaða hefur vaxið á skömmum tíma þar í landi.

Frumtök óska landsmönnum öllum gleðilegrar hátíðar og farsældar á nýju ári. Kærar þakkir fyrir ánægjuleg samskipti á liðnu ári.

Það er ekki bara á Íslandi sem umræðan um greiðsluþátttökukerfi vegna lyfja er áberandi. Í Danmörku eru svipaðir hlutir í deiglunni en núverandi kerfi í Danmörku gerir læknum kleift að sækja um undanþágur fyrir þau lyf sem greiðsluþátttaka hefur verið felld úr gildi fyrir.

Þetta er ekki ósvipað því fyrirkomulagi sem er við lýði hér á landi eftir síðustu breytingar á greiðsluþátttökukerfinu m.a. vegna hjarta- og æðasjúkdómalyfja, en greiðsluþátttöku þessara lyfja var breytt í grundvallaratriðum þann 1. mars 2009.

Í Danmörku hefur fyrirkomulagið nýlega verið rannsakað af YouGov Zapera fyrir systursamtök Frumtaka og benda niðurstöðurnar eindregið til þess að langt því frá allir nýti sér þann möguleika að sækja um undanþágu.

Fölsun lyfja er ört vaxandi vandamál í heiminum í dag. Innan Evrópusambandsins voru til að mynda á síðasta ári gerðar upptækar á fjórða tug milljóna falsaðra lyfjataflna og að meðaltali annan hvern dag finnast fullar ferðatöskur af fölsuðum lyfjum á flugvellinum í Frankfurt.

Fölsuð lyf eru veruleg ógn við heilsu fólks um allan heim. Afar auðvelt er að nálgast lyfin og freisting sjúklinga getur því verið nokkur. Þá kemur það jafnvel fyrir að fölsuð lyf fáist í apótekum í Evrópusambandinu þar sem óprúttnir aðilar sjá sér leik á borði með því að falsa lyfin mjög vandlega sem lyfsalar kaupa svo í góðri trú. Þannig eru dæmi um að fölsuð lyf hafi ratað í formlega dreifingu á meginlandinu.

Það er stutt síðan hinn þekkti fyrirlesari Michael Porter hélt fyrirlestur hér á landi á vegum Frumtaka og Arion banka í samstarfi við Gekon um endurskipulagninu nútímaheilbrigðiskerfis. Porter kemur hinsvegar að fleiri málum enda áhrifamikill á sviði stefnumótandi ráðgjafar.

Rob Smith hjá lyfjafyrirtækinu Lilly bloggaði um síðustu mánaðamót um þróun samfélagslegrar ábyrgðar þar sem hann sagði réttilega að fátækt, hungursneið og ójafn aðgangur að menntun og heilbrigðisþjónustu væri daglegt brauð í heiminum hefði gríðarleg áhrif, bein og óbein á fólk um allan heim.

Smith nefnir það að viðskiptaheimurinn geti, og eigi, að leika stærra hlutverk í því að taka á flóknum vandamálum sem þessum og því verði fyrirtæki ef þau vilji láta gott af sér leiða að hugsa vel og rækilega um samfélagslega ábyrgð fyrirtækja.

Umræðan um viðkvæm samskipti lækna og lyfjafyrirtækja kemur reglulega upp. Mikilvægt er að hún sé bæði opinská og hreinskiptin. Síðast í þessari viku voru samskiptin til umræðu í Morgunblaðinu. Þar sagði Geir Gunnlaugsson, landlæknir, meðal annars að samskipti lækna og lyfjafyrirtækja séu mjög viðkvæm og læknar þurfi stöðugt að vera á varðbergi vegna hugsanlegra hagsmunaárekstra.

„Því má heldur ekki gleyma að læknar þurfa að vera vel upplýstir um þá valkosti sem eru í boði hverju sinni hvað varðar val á lyfi,“ segir Geir.

Frumtök taka heilshugar undir þessi orð landlæknis og eru sammála því að samskipti lækna og lyfjafyrirtækja séu viðkvæm og vandmeðfarin.

Fréttastofa RÚV birti þann 16. nóvember frétt þess efnis að umtalsverðar breytingar væru í bígerð á greiðsluþátttökukerfi sjúkratrygginga vegna lyfja.

Vinnuhópur um nýtt greiðsluþátttökukerfi sjúkratrygginga skilaði skýrslu sinni þann 3. nóvember. Í ljósi síendurtekinna óska um að ákvarðanir í heilbrigðiskerfi landsins séu teknar á samráðsgrundvelli með þeim sem eigi aðkomu að heilbrigðiskerfinu. Var þess óskað af hálfu Frumtaka að fá aðkomu að vinnuhópnum.

Þó þeirri ósk hafi verið synjað voru hinsvegar gefin fyrirheit um aðkomu Frumtaka og annarra sem breytingarnar varða á seinni stigum. Staðið var við þau fyrirheit og fyrsta skrefið í skynsamlegri niðurstöðu í sátt við þá sem aðild eiga að breytingunum því stigið.

Að gefnu tilefni árétta Frumtök að lyfjaverð á Íslandi er síður en svo hátt en umræða um lyfjaverð er oft á þeim nótum að svo sé. Allar ályktanir sem eru afleiðingar slíkrar umræðu standast því ekki neina skoðun.

Þann 30. september síðastliðinn birti lyfjagreiðslunefnd könnun þar sem kemur fram að meðalverð 40 veltuhæstu lyfjanna (miðað við þau lyf sem voru veltuhæst í síðustu lyfjakönnun) er lægra á Íslandi en meðaltal á Finnlandi, Noregi, Svíþjóð og Danmörku.

Undanfarið hefur Noregur verið dreginn út sem sérstakt viðmiðunarland í lyfjaverði en staðreyndin er sú að lyfjakarfan í Noregi, miðað við meðalverð 40 veltuhæstu lyfjanna, er ekki nema 2,17% lægri í Noregi miðað við síðustu könnun. Munurinn er ekki meiri en þetta þrátt fyrir að Ísland sé örmarkaður, með sérmerktar umbúðir, birgðahald og allt það hagræði sem af því hlýst að hafa lyfjafyrirtæki með sérmenntuðu starfsfólki starfandi á landinu. Þá ber að hafa í huga að sterkara gengi krónunnar dregur úr fjárfestingu vegna lyfja.

Frumtök taka undir með Félagi atvinnurekenda sem lýsir yfir furðu sinni á frumvarpi fjármálaráðherra um að ríkinu verði heimilað að semja beint við innkaupastofnanir erlendis um innkaup á rekstrarvörum. Þar með ætlar ríkisvaldið að bregða sér í hlutverk heildsala og smásala, í staðinn fyrir að eiga viðskipti við verslunarfyrirtæki hér á landi. Viðbúið er að hundruð manna missi vinnuna ef þessar áætlanir ganga eftir.
 
Tilgangur frumvarpsins er sagður að spara í innkaupum fyrir ríkisstofnanir. Einblínt er á möguleika þess að ganga inn í útboð erlendra innkaupastofnana á mörkuðum fyrir milljónir manna erlendis. Fullyrt er að enginn kostnaður fylgi þessum ríkisinnkaupum erlendis, alveg eins og vörurnar sjái sjálfar um að koma sér til landsins, staðsetja sig á lager og dreifa sér til notenda.
Þetta frumvarp er fullkomlega vanhugsað. Jafnvel þótt ríkið geti keypt vörur og þjónustu erlendis á „heildsöluverði“ er sagan ekki nema hálfsögð. Reikna þarf með kostnaði við flutninga, utanumhald, lagerhald, dreifingu, rýrnun, viðgerðarþjónustu, öryggismál, bókhald og annað það sem fylgir innflutningi og dreifingu.
Hér á landi annast fjöldi fyrirtækja innflutning og sölu til opinberra stofnana í harðri samkeppni. Þúsundir manna starfa hjá þessum fyrirtækjum. Skilaboð frumvarpsins eru að þekking og þjónusta þessa fólks skipti ekki máli; að ríkið geti tekið þetta að sér án nokkurs kostnaðar með því að færa störfin til útlanda.

Skilaboðin eru: Ísland, nei takk.

Kostnaður við heilbrigðisþjónustu er mikill, en ávinningurinn enn meiri. Nú þegar boðaður er niðurskurður um allt land á þessu viðkvæma sviði rís fólk upp og mótmælir. Það vill halda þjónustunni í heimabyggð og virðist sem gjá sé á milli stjórnvalda sem taki ákvarðanir út frá Excel skjölum og fólksins sem láti tilfinningarnar og hag sinna nánustu ráða. Millivegurinn virðist vandfundinn.

Í ljósi þessa er áhugavert nýtt viðtal Frumtaka við Bjarna Sigurðsson, framkvæmdastjóra Lundbeck á Íslandi. Bjarni segir meðal annars að umræða um lyf hafi verið frekar einhliða og að skoða þurfi líka kostnaðinn við að bjóða ekki bestu mögulegu lyfjameðferð. Þunglyndislyfin séu gott dæmi.

Lestu greinina

Í Fréttablaðinu 9. nóvember var birt frétt þess efnis fjöldi að dauðsfalla vegna háþrýstingshjartasjúkdóma hefði fimmfaldast á síðasta ári miðað við árið á undan.

Skýringa hefur verið leitað hjá læknum á þessu en þeir telja að tilvikin séu of fá til að teljast marktæk. Á tímabilinu frá 1996 til 2009 létust að meðaltali 10 manns á hverju ári vegna sjúkdómsins. Í fyrra létust hinsvegar 25 manns.

Sama dag birtist frétt á heimasíðu BBC þess efnis að ný rannsókn bendi til þess að hægt sé að draga úr áföllum af völdum hjartasjúkdóma með aukinni notkun blóðfitulækkandi lyfja, þ.e. svokallaðra statínlyfja. Í frétt BBC segir að samkvæmt rannsókninni sé hægt að draga úr áföllum um allt að 13%. Statínlyf geta meðal annars haft áhrif til lækkunar á LDL kólesteróli sem hefur verið mikið í umræðunni undanfarið vegna transfitusýra.

Fyrirlestur dr. Michael Porter um hvernig hægt er að endurskipuleggja heilbrigðiskerfi í takt við þarfir 21. aldarinnar var mjög vel sóttur en salur Arion banka sem tekur 180 manns í sæti var fullsetinn.

Það voru Frumtök og Arion banki, í samstarfi við Gekon ehf., sem héldu morgunfund um heilbrigðismál með dr. Michael Porter, prófessor við Harvard Business School mánudaginn 1. nóvember, og fyrrum Landlæknir Sigurður Guðmundsson, prófessor og deildarforseti heilbrigðisvísindasviðs Háskóla Íslands, stjórnaði fundinum.

Dr. Michael Porter er fæddur í Michigan árið 1947.
Hann lauk prófi í vélaverkfræði og geimvísindum frá Princeton háskóla árið 1967, en sneri sér síðan að viðskipta‐ og hagfræðinámi og lauk doktorsprófi frá Harvard árið 1973. Harvard hefur verið vinnustaður hans síðan.

Sigurður Guðmundsson kynnti Porter og sagði um leið að aldrei hefði verið nauðsynlegra að endurskoða skipulag heilbrigðiskerfisins en nú, enda standa Íslendingar frammi fyrir gríðarlegri uppstokkun vegna skulda þjóðarbúsins.

Fyrirlestur Michael Porters er því vel tímasettur þar sem Porter færir fyrir því rök að ekki megi ýta kostnaði í heilbrigðiskerfinu á milli spítala, á milli deilda, á milli ráðuneyta heldur beri að skoða öll úrræði heilbrigðiskerfisins út frá hagsmunum sjúklinga. Aðeins þannig muni nást fram raunverulegur sparnaður.

Glærusýningu með fyrirlestri dr. Michael Porters 1. nóvember í Reykjavík um endurskipulagningu heilbrigðiskerfa má nálgast hér á síðunni.

Arion banki og Frumtök, í samstarfi við Gekon ehf., munu halda morgunfund um heilbrigðismál með dr. Michael Porter, prófessor við Harvard Business School mánudaginn 1. nóvember, en fundurinn verður haldinn fyrir boðsgesti í fyrirlestrarsal Arion banka, Borgartúni 19, kl. 09.30. Fyrirlesturinn mun hinsvegar verða tekinn upp og verður hann öllum aðgengilegur á heimasíðu Frumtaka.

Fyrrum Landlæknir Sigurður Guðmundsson, prófessor og deildarforseti heilbrigðisvísindasviðs Háskóla Íslands mun stjórna fundinum en búist er við því að mikill áhugi verði á fyrirlestri Porter þar sem heilbrigðiskerfi landsins stendur frammi fyrir viðamiklum breytingum.

Í Morgunblaðinu í dag birtist áhugaverð grein eftir Ingibjörgu Gunnarsdóttur prófessor við matvæla- og næringarfræðideild Háskóla Íslands þar sem hún kemur inn á vafasamar heilsufullyrðingar sem birtast á ýmsum vörum sem þjóðinni stendur til boða.

Frá sjónarhóli Frumtaka er þetta áhugavert efni enda í sumum tilfellum um vafasamar fullyrðingar að ræða, fullyrðingar sem jafnvel geta orðið til þess að fólk hættir að taka nauðsynleg lyf.

Við látum hér grein Ingibjargar fylgja með góðfúslegu leyfi hennar.

Bresk stjórnvöld hafa hætt við áform sín um að gera lyfjasölum það skylt að selja sjúklingum samheitalyf í stað frumlyfja, vegna vísbendinga um að það ógnaði heilsu sjúklinganna.

Í frétt á vef Daily Telegraph segir frá því að eftir að rannsókn sýndi að þriðji hver sjúklingur sem fékk samheitalyfið Simvastatin í stað frumlyfsins Lipitor, fékk ekki nægilega háan skammt af virka efni lyfsins, hafi verið hætt við. Blóðfita hækkaði hjá hluta sjúklinga sem tóku inn Simvastatin sem þýðir að hætta á hjartaáfalli og heilablóðfalli jókst.

Bandaríkjamenn lifa skemur en íbúar margra iðnríkja og er þar lélegu heilbrigðiskerfi um að kenna fremur en offitu, reykingum, morðum eða öðru. 

Langlífi eykst í iðnríkjum þar sem allir njóta heilbrigðistrygginga, ólíkt Bandaríkjamönnum.

Þetta eru niðurstöður könnunar sem framkvæmd var af vísindamönnum við Kólumbía-háskóla í New York og sagt var frá í fréttum Ríkisútvarpsins í vikunni.

Samkvæmt nýjustu verðkönnun Lyfjagreiðslunefndar sem birt var 30. september, kemur fram að meðalverð 40 veltuhæstu lyfjanna (miðað við sömu lyf og voru veltuhæst í síðustu lyfjakönnun) er lægra á Íslandi en meðaltal á Finnlandi, Noregi, Svíþjóð og Danmörku.

Ef litið er á heildsöluverð lyfjakörfunnar sem Lyfjagreiðslunefnd skoðar þá kemur í ljós að lyf, að teknu tilliti til virðisauka, eru ódýrust í Finnlandi en svo raðast löndin eftir því sem þau eru dýrari í eftirfarandi röð, Noregur, Ísland, Svíþjóð og Danmörk.

Með tilliti til smásölu er lyfjakarfan ódýrust í Noregi, svo Svíþjóð, Íslandi, Finnlandi og loks rekur Danmörk aftur lestina þar sem lyf eru einnig dýrust í smásölu.

Markaður með fölsuð lyf er stórt vandamál í Evrópu og víðar. Ráðist hefur verið í ýmsar aðgerðir til að sporna við útbreiðslu falsaðra lyfja eins og við höfum sagt frá hér á síðunni, en betur má ef duga skal.
 
Þegar kemur að sölu á lyfjum er annars vegar til lögleg keðja, frá framleiðanda til heildsala til lyfjasala til sjúklings, og hins vegar er til ólögleg keðja sem fer framhjá þeirri löglegu og þar með framhjá þeim öryggisráðstöfunum sem gerðar hafa verið til að forðast falsanir. Vandamálin skjóta upp kollinum á báðum leiðum.  

Þeim sem selja fölsuð lyf hefur tekist að komast inn í löglegu keðjuna, sem er að sjálfsögðu mjög alvarlegt mál því það ógnar öryggi sjúklinga og dregur úr trausti almennings á framleiðslukeðjunni.

LIF, systursamtök Frumtaka í Danmörku, segja framtíð lyfjaútflutnings þar í landi óstöðuga vegna erfiðara rannsóknaumhverfis. Allt stefnir í metútflutning í ár, en LIF segir hættu á að sú þróun snúist við ef rannsóknir verði ekki efldar.

Við sögðum frá því nýlega hér á vefnum að LIF hefði áhyggjur af þeirri þróun að klínískum lyfjarannsóknum hafi fækkað verulega í Danmörku. Útflutningur á lyfjum er mikill þar í landi og er útflutningur lyfja um tíu prósent af heildarútflutningi landsins.

Verðmæti lyfjanna sem flutt voru út á fyrstu sex mánuðum ársins var rúmir 25 milljarðar danskra króna, eða rúmir 500 milljarðar íslenskra. Það er um 20% aukning frá sama tímabili í fyrra.

Maðurinn hefur barist gegn smitsjúkdómum í hundruð ára og stríðið stendur enn. Bakteríur eru nefnilega ‘gáfaðar’ og þróa með sér ónæmi fyrir lyfjunum sem ætlað er að útrýma þeim. Þess vegna finnast smitsjúkdómar í dag sem auðvelt var að lækna fyrir tuttugu árum, en sem erfitt er að ráða niðurlögum í dag vegna ónæmis bakteríanna.

Samtök lyfjaframleiðenda í Bandaríkjunum (PhRMA) vinna að því hörðum höndum að þróa lyf gegn þessum ofurbakteríum og í nýrri skýrslu samtakanna segir að nú séu 395 lyf gegn smitsjúkdómum á seinni stigum þróunar.

Umræðan um lyfjanotkun vegna ADHD undanfarið hefur ekki alltaf verið á grundvelli sanngirni eins og Frumtök bentu á í síðustu frétt sinni. Umræðan hefur sveiflast á milli þess að gera greinarmun á þeim sem taka lyf í flokki metýlfenídat lyfja þar sem þeim er skipt í fullorðna og börn yfir í að tilgreina sérstaklega eitt vörumerkið á markaðnum – Ritalin.

Í þessu sambandi er rétt, og reyndar mikilvægt, að benda á að um algengan misskilning er að ræða. Í umræðunni er oft talað um Ritalin eða „Rítalín“ sem einhvers konar samheiti yfir lyfjaflokk eða mörg lyf. Hið rétta er að Ritalin er sérnafn á lyfi sem inniheldur virka efnið metýlfenídat. Ritalin Uno og Concerta eru einnig sérlyf sem innihalda metýlfenídat. Lyfin innihalda öll sama virka efni en þó er munur á lyfjunum meðal annars hvað varðar styrkleika og lyfjaform. Réttara er því, þegar verið er að tala um þennan flokk lyfja, að tala um lyf sem innihalda metýlfenídat.

Eitt síðasta embættisverk Álfheiðar Ingadóttur heilbrigðisráðherra var að skipa vinnuhóp sem rannsaka á misnotkun á ADHD lyfjum. Að sögn Sjúkratrygginga Íslands hefur notkun slíkra lyfja, sem meðal annars eru notuð við athyglisbresti og ofvirkni, aukist um helming á milli áranna 2006 og 2009.

Mest hefur aukningin orðið á meðal fullorðinna, 20 ára og eldri. Viðbrögð ráðherrans voru sem áður segir að skipa vinnuhóp sem endurskipuleggja á alla meðferð lyfjaflokksins.

Í frétt frá 2. september á vef heilbrigðisráðuneytisins kemur fram að verkefnið sé að herða eftirlit með ávísunum lækna á methýlphenídat sem finna má í Ritalini og Ritalin Uno. Þannig skal endurskoða vinnureglur um ávísanir á methýlphenídat, þar sem þröngar skorður eru settar við ávísunum til einstaklinga yfir 20 ára aldri, skoða hvort hægt sé að taka aftur upp svokölluð „gul kort“, sem áður voru forsenda þess að einstaklingar fengju ávísað amfetamínskyldum lyfjum og að skylt verði að tilkynna til landlæknis um einstaklinga sem taldir eru misnota methýlphenídat.

Ráðuneytið tekur fram í fréttinni að aðgerðunum sé ekki ætlað að skerða aðgang barna og ungmenna að lyfjunum heldur muni þeim fyrst og fremst vera beint að mögulegri mis- og ofnotkun fullorðinna.

Á heimasíðu Frumtaka hafa áður birst fréttir af því að falsanir á lyfjum virðist vera að færast í aukana. Nú berast þær fréttir að systursamtök Frumtaka í Danmörku, LIF, hafi orðið fyrir barðinu á glæpamönnum sem reyndu að nýta sér nafn LIF til að selja fölsuð lyf.

Fölsuð lyf eru iðulega seld á veraldarvefnum en þar geta aðilar auglýst fölsuð lyf án verulegs eftirlits. Venjulega eru lyfin svo send með pósti á áfangastað. Á vefsvæðum þar sem slík fölsuð lyf eru til sölu er með ýmsu móti reynt að auka trúverðugleika þess sem býður upp á vöruna. Í tilfellinu þar sem nafn LIF var misnotað var merki LIF sett á heimasíðuna þar sem því var augljóslega ætlað að ljá glæpamönnunum trúverðugleika.

Klínískum lyfjarannsóknum hefur fækkað verulega í Danmörku og hafa LIF, systursamtök Frumtaka þar í landi, af þessu miklar áhyggjur. Samkvæmt rannsókn sem unnin var af dönsku Lyfjastofnunninni hafa minnkandi rannsóknir í för með sér minnkandi samkeppnishæfi, hugvitsflótta og fækkun stöðugilda.

Eins og komið hefur fram undanfarið, og við höfum sagt frá hér á vefnum okkar, eru víða áhyggjur af minnkandi lyfjarannsóknum samfara aðgerðum til að knýja niður lyfjakostnað. Þannig var fjallað um málið á innlendum vettvangi í Fréttablaðinu nýverið, og við sögðum frá könnun Novartis í Evrópu sem sýndi óyggjandi fram á það að bein tengsl eru á milli strangra reglna á markaði varðandi lyfjaverð annarsvegar og lyfjaþróunar og rannsókna hinsvegar.

Á læknadögum 2010 flutti Engilbert Sigurðsson, geðlæknir á Landspítala og dósent við HÍ, erindi um þátttöku lækna í hagræðingu í heilbrigðisþjónustu. Í nýjasta tölublaði Læknablaðsins er grein eftir Engilbert, sem m.a. byggir á erindinu frá Læknadögum, þar sem hann veltir fyrir sér hlutverki lækna í hagræðingu innan heilbrigðiskerfsins. Grein Engilberts í heild sinni er að finna hér en á þessum vettvangi er vert að vekja athygli á nokkru af því sem Engilbert fjallar um:

„Á geðsviði Landspítala nemur launakostnaður nú um 93% heildarkostnaðar. Lyf og rannsóknir vega samanlagt aðeins 3% af kostnaði sviðsins. Því er ljóst að ef spara á um tugi prósenta á Landspítala á þremur til fjórum árum eins og lagt hefur verið upp með frá 2008-2012 verður það ekki gert nema með sparnaði í launakostnaði og fækkun starfsfólks. Einhver gæti talið að þar væri af nógu að taka þegar löngu velmegunarskeiði er nýlokið hér á landi. Sú er ekki raunin. Allan síðasta áratug var legurýmum fækkað jafnt og þétt á geðsviði. Þjónusta dag- og göngudeilda hefur þó verið efld og aukin á sama tíma. Hins vegar eiga þeir sem veikastir eru erfiðara með að nýta sér slíka þjónustu, innlagnir þurfa oft að vera endurtekið hluti af meðferðaráætlun þeirra. Draga má úr innlagnarþörf með öflugum samfélagsteymum og búsetuúrræðum sem veita þjónustu í samræmi við þarfir.“

Á vefsíðu breska dagblaðsins The Guardian er að finna áhugaverða frétt um að læknar telji að skyndibitastaðir ættu að bjóða kólesteróllækkandi lyf með mat til að draga úr líkum á hjartasjúkdómum.

Það voru hjartalæknar við Imperial College London sem lýstu því yfir í síðustu viku að ef skyndibitastaðir tækju upp á því að bjóða kólesteróllækkandi lyf með skyndibitanum væri hægt að vinna á móti óheilsusamlegum áhrifum skyndibitans og þannig draga úr líkum á hjartasjúkdómum.

Í greininni kemur fram að sjá mætti fyrir sér að skyndibitastaðir byðu upp á kólesteróllækkandi lyf, eða svokölluð statin-lyf, við hlið tómatsósunnar, saltsins og piparsins. Gestir skyndibitastaðarins gætu því gripið í eina pillu um leið og ostborgaranum er skolað niður með mjólkurhristingnum.

Í American Journal of Cardiology hefur þetta verið gefið í skyn en þar skrifaði Dr. Darrel Francis að vissulega væri best að sneiða hjá óhollum eða feitum mat en það væri samt hans mat að það gæti verið til góðs að bjóða upp á þennan kost fyrir þá sem á annað borð láta ekki segjast og sækja í óhollan feitan mat.

Lyfjastofnun hefur tekið saman og birt á vef sínum töluleg gögn um notkun lyfja hér á landi á fyrri hluta þessa árs borið saman við sama tímabil á síðasta ári. Þar kemur fram að á fyrra helmingi þessa árs seldust 82,1 milljón skilgreindir dagskammtar lyfja (DDD) samanborið við 83,1 milljón á sama tímabili í fyrra. Notkunin hefur því minnkað um 1,2%.

Heildarsöluverðmæti þessara lyfja á fyrri hluta ársins í ár er um 13,0 milljarðar króna, en voru tæpir 12,9 milljarðar á fyrra helmingi ársins 2009. Söluverðmætið hefur því aukist um rétt rúm prósent milli tímabila, reiknað á smásöluverði með vsk.

Umræðan um hvernig má og hvernig skal standa að upplýsingagjöf til sjúklinga, t.d. hvað varðar upplýsingar um lyf, virkni, aukaverkanir, verð og þess háttar, hefur sífellt verið til staðar og er í eðli sín mjög mikilvæg. Almennt má segja að umræðan í Evrópu lúti nú að miklu leiti að því að setja ramma um hvað má og hvernig á hinum ýmsu miðlum sem hafa rutt sér til rúms á undanförnum árum, t.d. á Facebook, YouTube, hefðbundum vefsíðum, svo ekki sé minnst á hefðbundnari ljósvakamiðla, líkt og útvarp og sjónvarp.

Frumtök gáfu á sínum tíma út íslenska útgáfu af samskipta- og siðareglum fyrir samskipti lyfjaframleiðenda og sjúklingasamtaka í litlum bæklingi. Nú eru þessi mál til umfjöllunar á Evrópuþinginu, sbr. umfjöllun og tilvísun hér, sem forvitnilegt verður að fylgjast með. Þá eru rétt að minna á mikilvægi þess að öll samskipti lyfjaframleiðenda við heilbrigðisstarfsfólk séu innan þess ramma sem þeim er settur og fræðast má frekar um í bæklingi hér.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur nýlega gefið út tölur fyrir vörur sem tollayfirvöld hafa gert upptækar. Um er að ræða vörur sem lúta að óheimilli hagnýtingu hugverka (intellectual property rights). Tölurnar eru fyrir síðasta ár og áhugaverðar fyrir lyfjaiðnaðinn því ljóst er að fölsun lyfja er sívaxandi vandamál.

 

Tölurnar sýna að af þeim vörum sem hald er lagt á eru 10% lyf. Mest er um falsaðar tóbaksvörur eða 35%, merkjavörur 13% og lyf 10%.

Á vef Landlæknisembættisins má sjá að fréttabréf sóttavarnalæknis, Farsóttafréttir, er komið út og að til umfjöllunar eru að þessu sinni tvö málefni.
 
Annars vegar er fjallað um og greint frá þeirri ákvörðun heilbrigðisráðherra að leita tilboða í bóluefni vegna bólusetningar gegn pneumókokkasýkingum sem fyrirhugað er að hefjist árið 2011 meðal barna sem fæðast á því ári. Þar er jafnframt fjallað um afleiðingar pneumókokkasýkinga og áætluð áhrif almennrar bólusetningar ungbarna gegn þeim.

Hins vegar er skýrt frá nýafstaðinni rannsókn á heilsufarsáhrifum gosösku frá gosinu í Eyjafjallajökli á íbúa svæðisins frá Markarfljóti austur að Vík í Mýrdal.

Fréttabréfið á rafrænu formi er aðgengilegt hér.

Á vef EFPIA sem eru Evrópusamtök samtaka frumlyfjaframleiðenda, er ný frétt þar sem þeirri spurningu er velt upp hvort verð á samheitalyfjum í Evrópu sé of hátt. Fréttin er sérlega áhugaverð í ljósi umfjöllunar síðustu daga á Íslandi þar sem mikil umræða hefur farið af stað um verð samheitalyfja á Íslandi samanborið við nágrannalöndin. Verð lyfja á Íslandi er ákvarðað af Lyfjagreiðslunefnd sem vinnur út frá þeirri meginreglu að lyfjaverð á Íslandi eigi að vera sem næst meðaltalsverði á Norðurlöndunum.

Fréttablaðið var með ágæta umfjöllun um þá möguleika sem sannarlega eru til staðar þegar kemur að auknum rannsóknum á sviði lyfjafræðinnar. Þar kemur fram að þó dregið hafi mjög úr lyfjarannsóknum á Íslandi að undanförnu gæti orðið breyting á, þar sem Landspítali - háskólasjúkrahús hefur áform um að koma á samstarfi milli lyfjafyrirtækja og vísindamanna. Umfjöllun Fréttablaðsins fer hér á eftir í heild sinni: 

"Við vonumst til að sjá fyrstu rannsóknirnar við þessar nýju aðstæður fyrir áramót," segir Kristján Erlendsson, framkvæmdastjóri vísinda-, mennta- og gæðasviðs Landspítalans. Í undirbúningi er samstarf Landspítalans - háskólasjúkrahúss og lyfjafyrirtækja um lyfjarannsóknir en mjög hefur dregið úr þeim hérlendis að undanförnu.

Fréttablaðið birti í gær frétt þess efnis að heilbrigðisráðherra væri nú að skoða hvort hyggilegt væri að endurvekja Lyfjaverslun ríkisins til þess að tryggja samkeppni á íslenska lyfjamarkaðnum.

Hugmyndir heilbrigðisráðherra um að endurvekja Lyfjaverslun ríkisins til að tryggja samkeppni koma nokkuð á óvart, þar sem svo til allar aðgerðir heilbrigðisyfirvalda í lyfjamálum undanfarin misseri, hafa verið til þess fallnar að draga úr samkeppni á lyfjamarkaði. Þannig má segja að viðbrögð heilbrigðisráðherra við umfjöllun síðustu daga um hátt verð samheitalyfja séu þvert á þá stefnu sem rekin hefur verið.

Baráttan gegn ólöglegum lyfjum harðnar sífellt og nú er svo komið að Samtök lyfjaframleiðenda í Evrópu (EFPIA) hafa skorið upp herör gegn holskeflu ólöglegra lyfja í Evrópu þar sem fölsuð lyf flæða nú yfir álfuna sem aldrei fyrr.
Á vefsíðu CORDIS (upplýsingaveit Evrópusambandsins um stuðning við rannsóknir og þróun) má lesa að tollayfirvöld í Evrópu geri upptæk sífellt meira af ólöglegum lyfjum með hverju árinu sem líði.

Vegna þessa tóku evrópskir sérfræðingar sig saman til að finna lausn á þessum gríðarlega vanda. Þeir þróuðu verkfæri sem gagnast neytendum, dreifingaraðilum, stjórnvöldum og smásölum við að þekkja muninn á ekta vöru og eftirlíkingum. SToP (Stop Tampering of Products) verkefnið svokallaða hlaut nýverið 440 milljóna króna styrk frá Evrópusambandinu.

Íslendingar hafa lengi viljað bera sig saman við Norðurlöndin, sér í lagi þegar rætt er um heilbrigðiskerfi skandinavísku landanna, sem af mörgum eru talin þau bestu í heimi. Sá samanburður er af sumum ekki talin réttmætur þó án efa sé hið íslenska heilbrigðiskerfi með þeim betri í heiminum.

Þessari skoðun lýsti meðal annars Þórarinn Tyrfingsson yfirlæknir á Vogi miðvikudaginn 21. júlí í útvarpsþættinum Ísland í bítið. Þórarinn sagði sænska heilbrigðiskerfið standa hinu íslenska langtum framar.

Það er athyglisvert að Þórarinn skuli taka svona til orða því Svíar eru á meðal þeirra sem að þegar hafa tekið upplýsta ákvörðun um að nýta sér þá þekkingu sem þeir búa yfir til þess að draga úr kostnaði í heilbrigðiskerfinu en jafnframt auka þjónustuna við sjúklinga.

Þetta gera Svíar meðal annars með því að nýta sér heilsuhagfræði og er því nálgun þeirra t.d. í lyfjamálum gjörólík þeirri kollvörpun íslenska greiðsluþátttökukerfisins sem þjóðin stendur frammi fyrir í dag.

Heilsuhagfræði snýst í raun um að hámarka heilsuhagsæld samfélagsins. Með það markmið að leiðarljósi hafa Svíar farið nýjar leiðir en þeir hafa þegar gert sér grein fyrir því að lyfjaverð skiptir ekki öllu máli, svo lengi sem lyf eru hagkvæmari kostur heldur en sú meðferð sem annars stæði til boða.

Nýverið kom út nýjasta tölublað Lyfjatíðinda, þar sem að vanda kennir ýmisa grasa. Í blaðinu er viðtal við Bessa H. Jóhannesson, framkvæmdastjóri lyfjasviðs Icepharma og stjórnarmann í Frumtökum. Við fengum góðfúslega leyfi Lyfjatíðinda til að birta viðtalið við Bessa og fer það hér á eftir í heild sinni.

Lyfjaframleiðendur telja aðgerðir stjórnvalda, svo sem einhliða verðlækkanir og breytingar á þátttöku ríkisins í lyfjakostnaði einstaklinga, hefta aðgengi Íslendinga að nýjum lyfjum. Í nokkrum lyfjaflokkum hafa þegar verið gerðar breytingar á greiðsluþátttöku ríkisins þannig að hún takmarkast við þau lyf sem talin eru hagkvæmust, en þau eru yfirleitt eldri og ódýrari. Ný og dýrari lyf í þessum lyfjaflokkum þarf hins vegar að greiða fullu verði eða fá lyfjaskírteini, sem leiðir til þess að notkun þeirra verður lítil og takmörkuð reynsla fæst af þeim hér á landi. Þetta getur gert það að verkum að lyfjafyrirtækin sjá ekki hag sinn í því að setja ný lyf á markað hérlendis.

Samkvæmt nýrri skýrslu frá European School of Management and Technology Competition í Berlín mun sú stefna sem nú er fylgt í flestum Evrópulöndum í verðlagningu á lyfjum koma hart niður á lyfjarannsóknum framtíðarinnar.

Skýrslan var unnin að beiðni lyfjafyrirtækisins Novartis og sýnir hún í fyrsta skiptið óyggjandi fram á það að bein tengsl eru á milli strangra reglna á markaði varðandi lyfjaverð annarsvegar og lyfjaþróunar og rannsókna hinsvegar.

Í skýrslunni er því haldið fram sem dæmi að tilhneiging til að þrýsta verði á lyfjum óhóflega niður valdi því að lyf eins og sýklalyf og hjartalyf sem eru í þróun munu líða fyrir vikið og jafnvel ekki komast á markað.

Sænsk heilbrigðisyfirvöld, samband sænskra sveitarfélaga og LIF, samtök frumlyfjaframleiðenda í Svíþjóð (systursamtök Frumtaka), hafa gert með sér tímamótasamning sem ætlað er að bæta nýtingu lyfja, styrkja rannsóknir og þróun í lyfjaiðnaðinum og halda útgjöldum hins opinbera til lyfjakaupa innan ákveðins ramma.

Í yfirlýsingu frá LIF segir að samtökin fagni aukinni og styrkari samvinnu. Grundvallaratriði samkomulagsins er að lyfjaverð í Svíþjóð verður áfram grundvallað á þjóðhagslegri hagkvæmni lyfja og heilsuhagfræðilegum útreikningum, frekar en með alþjóðlegum samanburði á lyfjaverði. Richard Bergström, framkvæmdastjóri LIF í Svíþjóð, segir að nú skapist sameiginleg markmið í mörgum mikilvægum málum. „Það er mikilvægt að ný lyf séu tekin fljótt inn, komist sem fyrst í notkun, en það er ekki síður mikilvægt að því sé fylgt vel eftir. Einhliða fókus á magn og kostnað ætti að víkja fyrir markmiðum um gæði og framtíðarsýn um heilbrigðisþjónustu sem snýst um virðisauka.“

Í nýjasta tölublaði Læknablaðsins er athyglisvert viðtal við Sigurð Böðvarsson, krabbameinslækni á Landspítalanum. Nokkuð hefur verið fjallað um viðtalið í fjölmiðlum síðustu daga, en Sigurður gerir þar grein fyrir þeirri ákvörðun sinni að hætta sem læknir á Landspítalanum og flytjast með fjölskyldu sinni búferlum erlendis. Í viðtalinu fer Sigurður m.a. yfir samskipti sín, sem formaður Læknafélags Reykjavíkur, við heilbrigðisyfirvöld, segist m.a. löngum hafa reynt að miðla sjónarmiðum lækna og ítrekað vilja þeirra til samstarfs og samvinnu um stefnumótun og framkvæmd heilbrigðismála hér á landi. Eitt af því sem Sigurður segir hafa komið sér á óvart er hve veik stjórnsýslan hér á landi sé og af hve skornum skammti upplýsingar séu.

Landlæknisembættið hefur gefið út skýrslu um ávísanir á lyfseðilsskyld lyf árið 2009. Í frétt á vef embættisins kemur fram að skýrslan byggi á lyfjagagnagrunni landlæknis sem hefur að geyma upplýsingar um ávísanir lyfja sem afgreidd eru á lyfsölustöðum og nær því ekki yfir lyf sem afgreidd eru til sjúklinga á sjúkrahúsum eða dvalar- og hjúkrunarheimilum.

Í frétt landlæknis segir að lyfjaávísunum árið 2009 hafi fjölgað um 0,46%, að fjöldi dagskammta hafi aukist um 0,65% og að notendum lyfja hafi fjölgað um 0,18% frá árinu áður. Landlæknir segir að þótt hér sé ekki um mikla breytingu að ræða milli ára hafi notkunin verið mismunandi eftir lyfjaflokkum.

Af stærri lyfjaflokkum minnkaði notkunin mest í flokki sýkingalyfja, en nefna má að læknar hafa verið hvattir til að forðast notkun ákveðinna sýklalyfja. Aukning var hins vegar mest í flokki meltingarfæra- og efnaskiptalyfja, eða um 10% aukning dagskammta.

Skýrsluna í heild sinni er að finna hér.

Þann 23. júní sendi Alþýðusamband Íslands (ASÍ) frá sér fréttatilkynningu þess efnis að þrátt fyrir að nokkra styrkingu krónunnar undanfarið hafi verðlag ekki lækkað. Að sögn ASÍ hefði mátt reikna með því að verðlag fylgdi gengi krónunnar með svipuðum hætti og gerðist þegar gengi krónunnar veiktist en þá hækkaði verðlag nokkuð nákvæmlega í takt við veikingu krónunnar.

Lyfjanotkun á Norðurlöndunum, gefin upp í dagskömmtum á hverja 1000 íbúa, er mest í Finnlandi og Svíþjóð fylgir skammt á eftir.

Samkvæmt skýrslu Norrænu heilbrigðistölfræðinefndarinnar (NOMESCO) yfir lyfjanotkun á Norðurlöndunum á árunum 2004-2008, er lyfjanotkun nokkuð minni í Noregi, Danmörku og á Íslandi. Ísland er í fimmta sæti af sjö hvað heildarlyfjanotkun varðar.

Lyfjanotkunin er minnst á Álandseyjum, fyrir utan Grænland sem sker sig úr hvað litla lyfjanotkun varðar.

Eins og við sögðum frá fyrr í vikunni, kallaði Andrew Witty, forseti EFPIA, eftir nánara samstarfi stjórnvalda og lyfjafyrirtækja á aðalfundi samtakanna sem nú er nýlokið.

Hann kallaði eftir nýrri orðræðu um lyfjamál. Lyfjaiðnaðurinn þyrfti að hafa skilning á sparnaðaraðgerðum stjórnvalda en að stjórnvöld þyrftu jafnframt að tryggja að slíkar aðgerðir hindruðu ekki þróun nýrra lyfja.

Aðgengi og verðlagning lykilatriði þegar teknar eru ákvarðanir og þörf á reglugerðum sem hafa sjúklinginn í brennidepli.

Forseti Samtaka lyfjaframleiðenda í Evrópu (EFPIA) og framkvæmdastjóri GlaxoSmithKline, Andrew Witty, sagði í fyrstu ræðu sinni sem forseti á aðalfundi EFPIA í gær, mánudag, að þörf væri á nýrri orðræðu um lyfjamál milli stjórnvalda og lyfjaiðnaðarins til að auðvelda megi aðgengi sjúklinga að betri lyfjum og efla samkeppnishæfni Evrópu hvað varðar fjármögnun á sviði rannsókna og þróunar.

Nokkuð hefur verið fjallað um grein sem læknarnir Jóhann Ágúst Sigurðsson og Vilhjálmur Ari Arason rituðu nýverið í norræna læknablaðið, en þar fjalla þeir um samhengi mikillar notkunar sýklalyfja, sýklalyfjaónæmis og eyrnabólgu hjá börnum hér á landi. Í greininni kemur fram að ekki sé hægt að útiloka að börn deyi vegna sýklalyfjaónæmis hér á landi innan áratugar, verði ekki dregið úr sýklalyfjanotkun.

Í viðtali við RUV kemur fram að Vilhjálmur Ari fagni þeim áformum ríkisstjórnarinnar að láta bólusetja ungbörn við eyrnabólgu en segir jafnframt að verði ekki brugðist við mikilli sýklalyfjanotkun hér á landi stefni í óefni. Heilshugar er tekið undir þessi sjónarmið en jafnframt er rétt að hafa í huga, að vegna þess að heilbrigðisyfirvöld hérlendis sem annars staðar hafa á undanförnum árum, og í raun áratugum, ekki verið tilbúin til þess að fjárfesta í nýungum á sviði sýklalyfja hefur ekki verið um neina framþróun að ræða. Því hefur þróunin illu heilli verið á þennan veg, ekki hefur verið vilji til að fjárfesta í rannsóknum og þróun nýrra sýklalyfja og því vex ónæmið jafn ört og raun ber vitni. Frétt RUV með viðalinu við Vilhjálm er hér.

Árangur af breytingum á greiðsluþátttöku ríkisins í lyfjakostnaði er óviss og breytingarnar ómarkvissar að mati rannsóknastofnunar um lyfjamál við Háskóla Íslands.

Í niðurstöðu skýrslu stofnunarinnar, þar sem könnuð voru möguleg áhrif greiðsluþátttökubreytinganna, segir að í öðrum löndum sem innleitt hafi jafn viðamiklar breytingar og hér sé um að ræða, hafi að jafnaði verið fyrirliggjandi í gagnagrunnum gögn til að nota við árangursmat.

Gagnasöfn sem nýta má til árangurs- og afleiðingamats aðgerða í heilbrigðisþjónustu eru nauðsynleg til að áhrif aðgerðanna megi meta á skilvirkan hátt.

Á vegum norrænu nefndarinnar NOMESCO er reglulega gefin út ýmiskonar norræn heilbrigðistölfræði sem athyglisvert er að rýna í. Til að mynda er nýverið búið að gefa út skýrslu um lyfjanotkun á Norðurlöndunum á árunum 2004-2008. Þar vekur kannski mesta athygli sú staðreynd að auking í lyfjanotkun er mun minni hér á landi en á hinum Norðurlöndunum, líklega vegna lægri meðalaldurs þjóðarinnar, og jafnframt að ef fram fer sem horfir, verður minnsta lyfjanotkun á Norðurlöndunum hér á Íslandi. Þetta efni, sem og margt fleira forvitnilegt, má nálgast hér á heimasíðu NOMESCO.

Á vegum EFPIA, Evrópusamtaka lyfjaframleiðenda, hefur verið gefin út tölfræði ársins 2010. Um er að ræða rit með ýmiskonar forvitnilegri tölfræði fyrir lyfjamarkaðinn, og þá sér í lagi hér í Evrópu. M.a. má finna ýmsa heilbrigðistengda tölfræði, samanburð á virðisaukaskatti á milli landa, hlutfall er rennur til rannsókna og þróunar, hlutfall samheita- og frumlyfja á markaði og svo mætti áfram telja. Mikilvægi aðgengilegrar og nákvæmrar tölfræði er ávallt mikilvægt og því er fengur að gagnabrunni sem þessum. Ritið er aðgengilegt á heimasíðu EFPIA, og má nálgast hér.

Siv Friðleifsdóttir er fyrsti flutningsmaður þingsályktunarttillögu er lýtur að því að fela heilbrigðisráðherra að hefja undirbúning að bólusetningu allra ungbarna gegn pneumókokkasýkingum, „í ljósi þess að hún er hagkvæmust þeirra bólusetninga sem eftir er að taka upp“, eins og segir í ályktuninni. Í Fréttablaðinu í dag kemur fram að það sé álit nefndarmanna heilbrigðisnefndar Alþingis að að hér sé um þarft mál að ræða enda eyrnabólgur eitt algengasta heilsuvandamál barna hér á landi og skýri yfir 50 prósent allrar sýklalyfjanotkunar hjá börnum.

Ný rannsókn lyfjaframleiðandans GlaxoSmithKline(GSK) sem birt var í tímaritinu Nature gefur vísbendingar um nýjar leiðir til þróunar lyfja gegn malaríu. Rannsóknin fólst í skimun á yfir tveimur milljónum efnasambanda. Hún stóð yfir í eitt ár á rannsóknarstofu GSK og voru greind 13.500 efnasambönd sem gætu haft hamlandi áhrif á malaríusníkilinn, P. falciparum.

Erfiðleikar sem nú steðja að íslenskum lyfjamarkaði eru efni fréttar hjá alþjóðlegu heilbrigðisfréttaveitunni Scrip í gær. Þar segir að framtíð Lyfjastofnunnar sé óviss vegna efnahagsástandsins á Íslandi. Sú fyrirætlun stofnunarinnar að fjölga starfsfólki og gera sig frekar gildandi í lyfja- og skráningarmálum í Evrópu sé í uppnámi vegna niðurskurðar, sem kemur þannig út að hluta af tekjum stofnunarinnar er haldið eftir í ríkissóði.

Lyfjastofnun hefur tekið saman tölur yfir lyfjasölu og lyfjanotkun á fyrsta ársfjórðungi ársins 2010 borið saman við fyrsta ársfjórðung ársins 2009. Sérstaka athygli vekur hve mjög hefur dregið úr sölu og notkun á hjarta- og æðasjúkdómalyfjum, en greiðsluþátttöku þessara lyfja var breytt í grundvallaratriðum þann 1. mars 2009. Samantekt Lyfjastofnunar má lesa í heild sinni á heimsíðu stofnunarinnar.

Vert er að vekja athygli á viðtali við Harald Briem, sóttvarnalækni, á vefritinu Pressuni. Nokkur umræða hefur verið uppi að undanförnu um réttmæti þess að fjárfesta jafn mikið og raun ber vitni í bóluefni gegn svínaflensunni og því er sjónarmið sóttvarnalæknis í þessari umræðu mikilvægt. Viðtal Pressunar við sóttvarnalækni er hér.

Í tilefni af niðurfellingu heilbrigðisráðherra á greiðsluþátttöku fjölmargra þunglyndislyfja vilja Frumtök ítreka andstöðu sína við grunnfyrirkomulag breytinganna. Frumtök benda á að í Svíþjóð var greiðsluþátttaka þunglyndislyfja endurskoðuð árið 2008. Í kjölfar heilsuhagfræðilegrar úttektar var niðurstaðan sú að ekki þætti réttlætanlegt að gera breytingar á greiðsluþátttöku þessara lyfja. Samkvæmt núverandi kerfi eru því nær undantekningarlaust öll þunglyndislyf niðurgreidd í Svíþjóð. Þar er byrjað á ódýrustu meðferð og allir nýir sjúklingar byrja á nýja kerfinu. Þeir sjúklingar sem þegar eru á meðferð halda henni áfram og eru endurmetnir þegar þeir koma næst til læknis. Þessi leið hefur gefið góða raun.

Í Fréttablaðinu í dag er að finna frétt þes efnis að danski lyfjaframleiðandinn Leo Pharma hafi ákveðið að hætta dreifingu tveggja mikið notaðra lyfja í Grikklandi, og að það sé gert vegna þeirrar ákvörðunar grískra stjórnvalda að lækka lyfjaverð um 25 prósent. Í fréttinni kemur jafnframt fram að í síðustu viku hætti Novo Nordisk, dreifingu á insúlíni af sömu ástæðu. Ítarlegri frásögn er m.a. að finnahér á vef BBC.

Lyf og lyfjatengdar vörur eru meðal mikilvægustu útflutningsafurða Dana og á síðasta ári varð gríðarleg aukning á útflutningi þeirra til Kína. Árið 2009 fluttu Kínverjar inn lyf og lækningavörur fyrir 1,5 milljarða danskra króna, eða sem svarar til um ríflega 32 milljarða íslenskra króna. Þó kínverski markaðurinn hafi vaxið ótrúlega hratt, er hann þó enn aðeins um 3% af heildarútflutningi dana á þessu sviði, en útflutningur þeirra á síðasta ári af lyfjum og lækningavörum nam um 43 milljörðum danskra króna, eða um 925 milljarða íslenskra króna. Eins og fyrr segir hefur vöxtur útflutnings Dana til Kína vaxið hröðum skrefum, líkt og sjá má á meðfylgjandi línuriti, hér í stærri mynd.

Í Fréttablaðinu í dag, þriðjudag, er haft eftir Þórði Sigmundssyni, yfirlækni á geðdeild Landspítans, að breytingar á greiðsluþátttöku þunglyndislyfja gætu valdið því að ný lyf komi seinna á markað hér en ella hefði orðið. Þarna er á varfærin hátt tekið undir þá afstöðu sem Frumtök hafa verið með í málinu, þ.e. að breytingarnar á greiðsluþátttökunni muni hafa, til lengir tíma litið, áhrif á framboð nýrra lyfja hér á landi.

Frumtök undrast staðhæfingar heilbrigðisráðuneytis í gær að fyrirhugaðar sparnaðaraðgerðir vegna þunglyndislyfja muni ekki bitna á sjúklingum. Frumtök benda á að með aðgerðunum eru einungis ódýrustu lyfin niðurgreidd en ekki endilega hagkvæmustu lyfin sem eru þau æskilegustu og í mörgum tilfellum nauðsynleg. Hagkvæmasta lyfjameðferðin er ekki ódýrasta lyfið án tillits til skammtastærðar, verkunar, aukaverkana eða áhrifa á lífsgæði. Brýnt er að meta gagnsemi nauðsynlegra lyfja út frá öllum þessum þáttum á móti kostnaði.

Sjúkratryggingar Íslands hafa í dag tilkynnt að greiðsluþátttaka sjúkratrygginga vegna þunglyndislyfja breytist þann 1. júní n.k. vegna útgáfu nýrrar reglugerðar heilbrigðisráðuneytisins.

Frumtök harma að aðgangur Íslendinga að þunglyndislyfjum sé nú í uppnámi vegna breyttrar greiðsluþátttöku þar sem breytingarnar hafa í för með sér mikla og óæskilega uppstokkun á lyfjameðferð margra sjúklinga. Samtökin benda á að lakari verkun eða aukaverkanir geti hæglega bakað samfélaginu umtalsverðan kostnað og yfirskyggt skammtíma sparnaðaraðgerðir margfalt.

Að falsa lyf er glæpur og innan lyfjaiðnaðarins er lögð sérstaklega þung áhersla á að takast á við það vandamál sem fölsun lyfja er með öllum ráðum. Þeir sem stunda glæpastarfsemi af þessu tagi eru alvarleg ógn við almannaheilbrigði og stunda starfsemi sem er á engan hátt minni glæpastarfsemi en framleiðsla og sala fíkniefna.

Á fundi stjórnar Hjartaheilla sem haldinn var 11. maí s.l. er harmað það ástand sem er nú að skapast á Landspítala háskólasjúkrahúsi í biðlistamálum er varðar hjartaskurðlækningar.
Nú eru um 30 manns á biðlista og biðtími allt að 8 til 10 vikur.

Á sjónvarpsstöðinni ÍNN er að hefja göngu sína nýr þáttur, Lyfjahornið. Lyfjahornið er samstarfsverkefni Lyfjafræðingafélags Íslands og ÍNN sem miðar að því að veita almenningi fræðslu um lyfjamál. Fjórir þættir eru tilbúnir til sýningar og verða þeir á dagskrá á mánudagskvöldum kl. 20. Fyrsti þátturinn verður sýndur mánudaginn 17. maí og fjallar um lyf almennt, aðgengi að þeim og leiðir til að koma þeim á áfangastað. Farið verður yfir þróun lyfja í viðtali við Hjörleif Þórarinsson lyfjafræðing. Þáttunum er stjórnað af lyfjafræðingunum Vilborgu Halldórsdóttur, Hákoni Steinssyni og Haraldi Sigurðssyni. Kíktu kynningarmyndband fyrir Lyfjahornið eða smelltu á  meira hér fyrir neðan.

Frumtök studdu með stolti rannsóknir á lífsstíl 7-9 ára barna sem sýna að hægt er að auka hreyfingu og stuðla að hollara mataræði með samstilltu átaki heimila og skóla. Rannsóknin Lífstíll 7-9 ára barna var samstarfsverkefni sem vísindamenn og framhaldsnemar við Menntavísindasvið og Heilbrigðisvísindasvið Háskóla Íslands unnu að á árunum 2006-2008. Verkefnið miðaði að því að auka heilbrigði barna og var unnið í samstarfi við Menntasvið Reykjavíkurborgar og sex grunnskóla í borginni. Niðurstöður rannsóknarinnar voru nýverið kynntar í þættinum Hreyfing og hollusta – lykill að framtíð sem sýndur var í Sjónvarpinu.

Frumtök óskuðu eftir því við RUL, rannsóknastofnun Háskóla Íslands um lyfjamál, að skoða, ef kostur væri, hvaða áhrif og / eða afleiðingar þær breytingar sem gerðar hafa verið á greiðsluþátttöku lyfja gætu hafa haft. Sá texti sem hér fer á eftir er allur tekinn beint og óbreyttur úr skýrslunni.

Systursamtök Frumtaka, LIF í Danmörku, héldu nýverið aðalfund sinn fyrir árið í ár og kusu sér þar nýjan formann, Dorthe Mikkelsen. Dorthe hefur starfað innan lyfjaiðnaðarins í um tvo áratugi, hún er aðstoðarforstjóri MSD í Evrópu og svæðisstjóri MSD í Skandinavíu.

Á mbl.is í dag, miðvikudag, er vísað í fréttatilkynningu heilbrigðisráðuneytins frá því í dag þar sem fram kemur að Álfheiður Ingadóttir, heilbrigðisráðherra, hafi undirritað reglugerðarbreytingu sem ætlað er að draga úr lyfjakostnaði ríksins vegna S-merktra lyfja. Af því tilefni vilja Frumtök koma eftirfarandi á framfæri.

Félag atvinnurekenda gekkst nýverið fyrir ráðstefnu undir yfirskriftinni Heilbrigðisþjónusta á Íslandi – langtímahugsun eða skaðlegar skammtímareddingar. Mörg fróðleg erindi voru flutt á ráðstefnunni, þar á meðal af Robin Turner, forstjóra Roche í Danmörku, en Roche er eitt af aðildarfyrirtækjum Frumtaka.

Samtök atvinnulífsins, SA, gengust nýverið fyrir fróðlegum og gagnlegum fundi um stöðu og þróun íslenska heilbrigðiskerfinsins. Á vef SA er ítarleg og góð frásögn af fundinum, sem og fundargögn.

Á heimasíðu Sjúkratrygginga Íslands kemur fram að nýverið var send fyrsta rafræna umsóknin um lyfjaskírteini og urðu þar með nokkur tímamót í rafrænni þjónustu við sjúklinga. Nánar segir á vef Sjúkratrygginga:

Nokkur umfjöllun hefur verið fjölmiðlum í dag um áhuga Pfizer á kaupum á Actavis. Hér er t.d. frétt RÚV um málið, hér má lesa umfjöllun á Eyjunni og hér er frásögn á mbl.is.

Föstudagspistill forstjóra Landspítalans fjallar meðal annars um lyfjamál. Þar segir m.a. að sparnaður í lyfjamálum á þessu ári nemi um 13% eða 100 m.kr. fyrstu tvo mánuði ársins miðað við árið í fyrra.  Pistil forstjóran í heild má lesa hér.

Heilbrigðisráðuneytið hefur tilkynnt að framkvæmd lyfjamála verði tekin til gagngerrar endurskoðunar. Frétt þessa efnis má finna á vef ráðuneytisins, en þar segir m.a. að þetta sé í samræmi við tillögu starfsnefndar um breytta skipan stjórnsýslu heilbrigðisráðuneytisins, sem skilaði skýrslu í janúar 2010 (pdf). Í skýrslunni var bent á að framkvæmd og stjórnsýsla lyfjamála væri á hendi heilbrigðisráðuneytisins og fjögurra stofnana þess. Er talið að í þessu felist augljóst óhagræði, sem einboðið sé að vinda ofan af. Hefur heilbrigðisráðherra því falið vinnuhópi að gera tillögur að því hvernig hrinda megi samþættingu á sviði lyfjamála í framkvæmd, með það fyrir augum að hýsa sameiginlega starfsemi í svokölluðu Lyfjahúsi.

Í samtali við fréttastofu RÚV kemur fram að Álfheiður Ingadóttir, heilbrigðisráðherra, hyggist láta kanna hvort rétt sé að fólk hafi ekki efni á að leysa út nauðsynleg lyf. Öryrkjum og ellilífeyrisþegum hafi verið hlíft mest við hækkunum á læknis- og lyfjakostnaði.

Öryrkjabandalagið og Geðhjálp hafa gagnrýnt hækkun á læknis- og lyfjakostnaði hjá lífeyrisþegum, sem tók gildi á mánudaginn. Við breytingarnar eykst meðal annars lyfjakostnaður þeirra um hundrað til hundrað og fimmtíu krónur fyrir ákveðin lyf, sem bætist við svipaða hækkun í fyrra. Formaður Geðhjálpar sagði í fréttum RÚV að hugsanlega gætu verið mannslíf í hættu vegna þessa, því fólk hefði ekki efni á að leysa lyf út.

Álfheiður bendir á að lyfin hækki mun minna hjá lífeyrisþegum en öðrum. Þá gefi Tryggingastofnun kost á að endurgreiða lyfjakostnað samkvæmt ákveðnum reglum. Hún segir að væntanlega séu reglurnar býsna flóknar en vel kunnar þeim sem þær nota og hægt sé að fá aðstoð hjá þeim.

Sveinn Guðmundsson, hæstaréttarlögmaður og formaður Hjartaheilla á höfuðborgarsvæðinu, birtir í Morgunblaðinu, miðvikudaginn 24. febrúar, grein undir yfirskriftinni Vandi. Í greininni fjallar hamm m.a. um áhrif breytinga á greiðsluþátttöku lyfja. Grein Sveins í heild sinni má lesa hér á eftir:

HEILBRIGÐISYFIRVÖLD hafa á undanförnum mánuðum útilokað fjölda lyfja úr greiðsluþátttöku og þar með gert aðgengi þeirra erfitt eða ekkert. Um er að ræða hjartalyf, magalyf, beinþynningarlyf og astmalyf og búist er við að fleiri lyfjaflokkar bætist í þessa upptalningu. Hafa þar flogaveikilyf og geðlyf verið nefnd..

Á mbl.is er athyglisverð frétt þar sem segir að Breska læknablaðið Lancet hafi formlega afturkallað grein, sem birtist í blaðinu árið 1998 um rannsókn sem virtist benda til þess að tengsl væru á milli einhverfu og bólusetningu gegn mislingum og tveimur öðrum barnasjúkdómum. Ritstjórar Lancet tilkynntu þetta í yfirlýsingu á vef blaðsins í dag. Frétt mbl.is í heild sinni má sjá með því að smella á þennan hlekk.

Læknadagar 2010 standa yfir á Hótel Nordica dagana 18.-22. janúar. Á dagskrá miðvikudagsins er málstofa í sal B frá kl. 0900-1200 um samskipti lækna og lyfjafyrirtækja að frumkvæði Frumtaka. Málstofan verður haldin undir yfirskriftinni Heilaþvottur eða heiðarleg samskipti.  Dagskrá málstofunnar og Læknadaga almennt er að finna hér.

Í fréttum Sjónvarps var nýverið viðtal við formann Lyfjafræðingafélags Íslands vegna breytinga á greiðsluþátttöku astmalyfja. Viðtalið er aðgengilegt hér á vef RUV.

Andrew Witty, CEO GSK, succeeds Arthur Higgins as President of EFPIA 

EFPIA, the voice of the research-based pharmaceutical industry in Europe, welcomes Mr. Andrew Witty as its new President. Mr. Witty, who is CEO of GlaxoSmithKline, will officially take up his post on January 1st, 2010, succeeding outgoing President Arthur J. Higgins, CEO of Bayer HealthCare.

Mr. Witty said: “I am pleased to have the opportunity to represent our industry in Europe at this challenging time, when the policy considerations of healthcare have probably never been more pertinent. I thank Arthur Higgins for the focus he brought to the role of President, and the solid base it provides. As a result of his efforts, we are well prepared for future engagement and cooperation with the new Commission, European Parliament, Member States, patients and other stakeholders.”

1. janúar tóku gildi nýjar reglur um greiðsluþátttöku hins opinbera í verði astamlyfja, en samamtekt yfir skilyrta greiðsluþátttöku er að finna hér á veg Lyfjagreiðslunefndar. Í Morgunblaðinu, 4. janúar, er ágæt frétt Bergþóru Njálu Guðmundsdóttur um breytingarnar sem urðu nú um áramótin sem við leyfum okkur að endurbirta hér:

TVÖFALDUR skammtur af algengu astmapústi hækkaði um áramót úr 1.000 krónum í 19.000 krónur, samkvæmt upplýsingum sem faðir drengs með astma fékk í apóteki á síðustu dögum ársins. Breytingar urðu á niðurgreiðslureglum Tryggingastofnunar ríkisins vegna astmalyfja 1. janúar en læknar geta sótt um lyfjaskírteini fyrir sjúklinga til að niðurgreiðslur vegna lyfjanna haldist.

Sigurður Hjörleifsson leysti út tvöfaldan skammt af astmapústi fyrir fjögurra ára son sinn laust fyrir áramót, en sá stutti hefur glímt við astma frá fæðingu. Við höfum hingað til borgað 1.000 krónur fyrir hylkin tvö en núna benti konan í apótekinu mér á að ég væri heppinn að koma svona snemma því eftir áramótin þyrfti ég að greiða 19.000 krónur fyrir sama skammt. Þetta er venjulegt astmapúst sem krökkum er gefið, Seretide, en algengt er að það fari tveir svona staukar í mánuði hjá þeim sem nota þetta reglulega.

 

Heilbrigðisráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi á Alþingi um að fallið verði frá fyrirhuguðu banni á afslætti frá lyfjaverði í smásölu. Þegar afslættir voru afnumdir á heildsölustiginu var jafnframt gert ráð fyrir samskonar banni í smásölu - en því hefur verið frestað í þrígang, því samstaða hefur fram til þessa verið um að sú breyting verði gerð um leið og greiðsluþátttökukerfinu verði breytt. Ekkert bólar á nýju greiðsluþátttökukerfi og því er í raun verið að hætta við afnám afsláttar í smásölumeð frumvarpi heilbrigðisráðherra. Umsagnir hagsmunaaðila má sjá hér á vef Alþingis. Fréttastofa RUV hefur fjallað nokkuð um umsögn ASÍ á málinu, og er fyllilega hægt að taka undir sjónarmið Alþýðusambandsins "um nauðsyn þess að taka til heildstæðrar endurskoðunar kostnaðarþátttöku sjúklinga innan heilbrigðiskerfisins og tryggja aðgengi allra að þjónustu og lyfjum óháð efnahag og búsetu."

Heilbrigðisráðherra hefur gefið út reglugerð til breytingar á greiðsluþátttöku astmalyfja, sbr. reglugerðina sem finna má hér. Mikilvægt er að sjúklingar þekki rétt sinn, og því er verið að vinna að uppsetningu upplýsingavefs á vef Lyfjafræðingafélags Íslands í samvinnu LFÍ, Frumtaka, Beinverndar og Hjartaheilla. Upplýsingavefurinn er hér.

Framkvæmdastjórn ESB og samtök líftæknifyrirtækja í Evrópu hafa samþykkt að auka aðgengi lítilla og meðalstórra fyrirtækja á sviði líftækni að fjármagni til rannsókna og þróunar. Sjá meðf. fréttatilkynningu.

Þingmenn Evrópuþingsins og forsvarsmenn lyfjaiðnaðarins í Evrópu ræddu fyrir skemmstu um nauðsyn þess að vinna saman að bættu heilbrigðiskerfi Evrópuþjóða - með þeim formerkjum að heilbrigðiskerfi 21. aldarinnar yrði ekki bætt án samvinnu allra hlutaðeigandi. Áhugaverðar umræður - sjá nánar hér.

Fölsuð lyf eru sífellt vaxandi vandamál en því miður glæpur sem erfitt hefur reynst að sporna við. Um þessar mundir er að fara af stað í Svíþjóð athyglisverð tilraun sem vert verður að fylgjast með er fram líða stundir. Sjá nánar hér.

- athyglisvert viðtal við öldrunarlækni í afmælisriti Læknafélagsins.

Nýlega er afstaðin afmælishátíð Læknafélags Reykjavíkur í tilefni 100 ára afmælis félagsins. Af því tilefni var gefið út afmælisrit og því dreift til allra landsmanna. Í því ljósi að um þessar mundir er verið að kollvarpa greiðsluþátttöku hins opinbera í lyfjum er athyglisvert að staldra við stutt viðtal við Aðalstein Guðmundsson, öldrunarlækni á Landspítalanum, í afmælisritinu. Í viðtalinu við Aðalstein kemur fram að almennt þurfi einstaklingar ekki að þjást af beinþynningu. Þá rekur Aðalsteinn að á seinni árum hafi ekki aðeins aukist þekking á orsökum beinþynningar heldur hafi einnig opnast fleiri möguleikar á sértækri meðferð með lyfjum. Og svo er komið að kjarna málsins, þ.e. að Aðalsteinn segir að búast megi við umtalsverðum framförum í lyfjameðferð beinþynningar á komandi árum.

Stéttaskiptingu komið á í lyfjakaupum með grundvallarbreytingum á greiðsluþátttöku hins opinbera?

Í mörgum algengum lyfjaflokkum hefur verið gerð sú grundvallarbreyting, að greiðsluþátttaka hins opinbera afmarkast nú eingöngu við ódýrustu pakkningar. Breytingarnar ná nú þegar til blóðfitulyfja og blóðþynningarlyfja og innan skamms munu að óbreyttu lyf á borð við beinþynningarlyf og astmalyf bætast við.

Lyfjagreiðslunefnd hefur gert verðsamanburð á 35 veltuhæstu pakkningunum sem Sjúkratryggingar Íslands niðurgreiddu fyrir landsmenn árið 2008. Verðsamanburðurinn er gerður á lyfjaverði í september bæði á heildsöluverði og smásöluverði.

Enn berast fregnir af fölsuðum lyfjum, sbr. eftirfarandi frétt Pressunar í dag:
Gríðarleg sala er á svartamarkaðnum með Viagratöflur og hleypur salan á milljörðum. Gallinn er bara sá að yfirgnæfandi meirihluti taflnana framkallar ekkert ris hjá karlmönnum þar sem um lyfleysur er að ræða eða jafnvel eitthvað þaðan af verra.

Tollverðir á Norðurlöndunum hafa síðustu mánuði lagt hald á þúsundir Viagrataflna sem keyptar hafa verið í gegnum netið en talið er aðeins komist upp um á milli 3 og 5% af því magni sem keypt er. Það sem verst er fyrir neytendur fölsku Viagrataflnanna er að þær gera ýmist ekkert gagn eða að þær innihalda efni sem geta verið mjög skaðleg. Dæmi er um Viagra sem innihaldið hefur amfetamín, hveiti og ýmis bindiefni en einnig hafa greinst hefðbundin jarðefni og jafnvel lím í tölfunum.

Sterklega er varað við að kaupa Viagra, rétt eins og önnur lyf, í gegnum netsvæði en flestir sem hafa keypt pillurnar í gegnum netið bera fyrir sig að þeir hafi ekki þorað að biðja um uppáskrift hjá lækninum.

Ögmundur Jónasson, heilbrigðisráðherra, ritaði kjallaragrein í DV, miðvikudaginn 8. apríl. Í kjölfarið hafa birst greinar í Morgunblaðinu frá framkvæmdastjóra Frumtaka og aðstoðarmanni heilbrigðisráðherra. Hér á eftir eru þessi greinaskrif birt í réttri röð, svo þeim sé til haga haldið. Fyrst ber að nefna grein ráðherrans, sem birt var undir fyrirsögninni Lyfjarisar í mál gegn þjóðinni.

Heilbrigðisráðherra, Ögmundur Jónasson, hélt skömmu fyrir páska fund með starfsfólki heilbrigðisþjónustunnar um þær áskoranir sem framundan eru vegna niðurskurðar. Efnislega sagði ráðherra að innan heilbrigðisþjónustunnar væri ríkur vilji til þess að takast sameiginlega á við þetta erfiða verkefni, en að lyfjafyrirtækin skæru sig úr og með kvörtun til ESA, Eftirlitsstofnunar EFTA, væru fyrirtækin „að vega að þjóð í þrengingum“.

Aðdróttun sem þessi dæmir sig sjálf. Rétt er að Frumtök, fyrir hönd aðildarfyrirtækja sinna, hafa sent kvörtun til ESA. Aðildarfyrirtæki Frumtaka eru öll frumlyfjaframleiðendur, fyrirtæki sem stunda rannsóknir og þróanir á nýjum lyfjum. Þau eru öll hlekkur í nútíma heilbrigðisþjónustu og einn helsti birgi heilbrigðiskerfisins. Og vart þarf að fjölyrða um gildi lyfja sem ómissandi og eitt mikilvægasta verkfæri læknis og annara heilbrigðisstarfsmanna.

Boðað er til aðalfundar Frumtaka, samtaka framleiðenda frumlyfja. Fundurinn verður haldinn í fundarsal á 6. hæð í Húsi atvinnulífsins, Borgartúni 35, fimmtudaginn 19. mars kl. 15.00.

Samkvæmt samþykktum félagsins skal taka eftirfarandi fyrir á fundinum:

1. Formaður samtakanna gefur skýrslu um stöðu og rekstur samtakanna á liðnu ári.
2. Ársreikningar samtakanna fyrir liðið ár, ásamt skýrslu endurskoðanda þeirra skulu lagðir fram til samþykktar.
3. Ákvörðun fjárhagsáætlunar og félagsgjöld.
4. Kjósa skal stjórnarmenn.
5. Tilnefna skal endurskoðanda.
6. Taka fyrir sérhverja tillögu um ályktun sem borist hefur.
7. Umræður og kosning um önnur mál ef þau eru löglega borin fram.

Í 9. gr. samþykkta Frumtaka um stjórn samtakanna segir að stjórnin skuli skipuð til tveggja ára. Velja skal tvo stjórnarmenn á ári sem endar á oddatölu og þrjá stjórnarmenn á ári sem endar á jafnri tölu. Stjórnarmenn má endurkjósa. Kjósa skal einn varamann á hverju ári.

Jafnframt: Þeir sem tilnefndir eru til stjórnarsetu skulu vera tilgreindir í aðalfundarboðinu.

Á aðalfundi 2007 voru kosin þau Hjörleifur Þórarinsson og Guðbjörg Alfreðsdóttir í stjórn til tveggja ára og Björg Árnadóttir sem varamaður, einnig til tveggja ára.

Á fundinum í ár skal kjósa tvo stjórnarmenn og einn varamenn. Hjörleifur, Guðbjörg og Björg hafa verið tilnefnd til áframhaldandi stjórnarsetu og aðrir ekki. Með vísan til 9. gr. verður kosningu til stjórnar lýst á aðalfundi.

Háskóli Íslands hélt nýverið málþing undir yfirskriftinni Mannlíf og kreppa. valinkunnir og þjóðþekktir einstaklingar voru fengnir til að fjalla um viðfangsefnið frá hinum ýmsu sjónarhornum. Málþingið var tekið upp með það að markmiði að gera fyrirlestrana aðgengilega á vef háskólans. Frumtök studdu við bakið á Háskóla Íslands í þessu verkefni. Fyrirlestrarnir eru hér.

Engar vísbendingar eru um að samkeppnislög hafi verið brotin af evrópskum lyfjafyrirtækjum. Þetta kemur skýrt fram í skýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, sem nýverið var gefin út í kjölfar húsleitar og rannsóknar á samkeppnisumhverfi evrópskra lyfjafyrirtækja, fyrr á þessu ári. Enn fremur kom fram að ekkert benti til þess að evrópsk lyfjafyrirtæki væru ekki í mikilli samkeppni. Frumkvöðlar og vísindamenn hafi hins vegar með réttu reynt að vernda uppfinningar sínar, sem beri vott um samkeppnina í þessum geira

Sænska lyfjastofnunin opnaði nýverið sérlega vandaðan vef um lyfjafalsanir, sjá http://www.crimemedicine.com/

Eftirfarandi fréttatilkynning var gefin út af EFPIA í dag:

EFPIA Press Release

Counterfeit medicines - Report urges no compromise and no concession of principle in maintaining patient safety

Brussels, 7 October 2008 - EFPIA, the voice of the research-based pharmaceutical industry in Europe, welcomes the release of the Europe Economics report on ‘Safe Medicines Through Parallel Trade’. The report clearly highlights the risks posed to the legitimate EU pharmaceutical supply chain by counterfeit medicines concluding that ”on an assessment of social, economic and environmental impacts, the clearly preferable policy option would be to legislate to prohibit repackaging and re-labelling, and to ensure that the original packaging is not opened before the pack reaches the patient”

Frumtök, ásamt systursamtökum sínum á Norðurlöndunum, hafa sent sameiginlegt bréf til allra lyfjastofnananna á Norðurlöndum. Í bréfinu eru sett fram sjónarmið framleiðenda gagnvart vandamálum er lúta að framboði á fámennum markaðssvæðum og norrænum lyfjapakkningum. Bréfið er hér.

Skrifstofa Frumtaka hefur verið flutt úr Húsi verslunarinnar í Hús atvinnulífsins í Borgartúni 35. Sími og netfang er óbreytt.

Aðalfundur EFPIA var haldinn í París dagana 18.-20. júní s.l. Mikil vinna er lögð í aðalfundinn og er mikið af athyglisverðu efni gefið út í tengslum við fundinn sem er aðgengilegt á heimasíðu EFPIA, en ekki er úr vegi að benda á nokkur vel valin skjöl:

• Fréttatilkynning: nauðsynlegar aðgerðir vegna lyfjafalsana.
  
• EFPIA í 30 ár
  
• Lyfjafyrirtækin verja mest allraí rannsóknir og þróun.
  
• Lyfjafalsanir - myndband
  
• Athyglisverð tölfræði

Frumtök hafa gefið út tvo bæklinga með samskiptareglum fyrir starfsfólk lyfjafyrirtækja gagnvart heilbrigðisstarfsfólki og sjúklingasamtökum.

Einn bæklingurinn er íslensk útgáfa Frumtaka af reglum EFPIA um samskipti og kynningu lyfseðilsskyldra lyfja fyrir fagfólki í heilbrigðisstétt. Lyfjaframleiðendum er fyllilega ljóst mikilvægi þess að veita nákvæmar, réttmætar og hlutlausar upplýsingar um lyf svo taka megi skynsamlegar ákvarðanir um notkun þeirra. Reglunum er á engan hátt ætlað að hefta kynningu lyfja eða takmarka samskipti við fagfólk í heilbrigðisstétt þannig að það skaði heilbrigða samkeppni. Þess í stað er leitast við að tryggja að lyfjaframleiðendur gæti sannsögli í kynningum og samskiptum, forðist hugsanlega hagsmunaárekstra við fagfólk í heilbrigðisstétt og hlíti viðeigandi lögum og reglum. Í reglunum er kappkostað að hlúa að umhverfi þar sem almenningur getur verið þess fullviss að lyfjavalkostir byggist á kostum hverrar vöru og þörfum sjúklinga.

Lyfjagreiðslunefnd birti í dag samanburð á heildsölu- og smásöluverði 33 veltuhæstu lyfjapakkninga sem Tryggingastofnun niðurgreiðir. Samanburðurinn leiðir glögglega í ljós að heildsöluverð lyfja á Íslandi er almennt lægra en meðalverð í Danmörku, Noregi og Svíþjóð, eða í 22 tilvikum af 30. Á meðan heildöluverðið hér á landi mælist lægst í 11 tilvikum á slíkt ekki við í Danmörku í neinu tilfelli, einungis sjö sinnum í Svíþjóð en 15 sinnum í Noregi. Gagnvart þeim tilvikum sem heildöluverðið er hæst, þá er það í tveimur tilvikum hæst hér á landi, en þrisvar sinnum í Noregi, 11 sinnum í Svíþjóð og 17 sinnum í Danmörku. Af samanburði Lyfjagreiðslunefndar er ljóst að heildöluverð lyfja á Íslandi er lágt og hefur verið, samanber fyrri verðkannanir Lyfjagreiðslunefndar.

Morgunfundurinn um lyfjafalsanir, sem haldinn var fyrir nokkru í samvinnu við Lyfjafræðingafélag Íslands, var að flestu leyti vel heppnaður og vel sóttur. Hér eru glærur Ingunnar , Matthíasar og Rannveigar af fundinum.

Í kjölfar fundarins í síðustu viku um lyfjafalsanir er ekki úr vegi að geta þess að framkvæmdastjórn ESB hefur nýverið kynnt tillögur um hertar aðgerðir gegn lyfjaföslunum. EFPIA hefur fagnað framkomnum tillögum framkvæmdastjornarinnar sbr. þessa fréttatilkynningu

Aðalfundur Frumtaka 2008 var haldinn fimmtudaginn 13. mars s.l. Fundargerð aðalfundar er aðgengileg hér. Í kjölfar aðalfundar kom ný stjórn saman s.l. föstudag. Hjörleifur Þórarinsson, GSK, sem verið hefur formaður Frumtaka frá stofnun, lagði til við stjórn að Davíð Ingason, Astra Zeneca, tæki við sem formaður og var það einróma samþykkt. Hjörleifur lýsti þeirri skoðun sinni að formennskan ætti að vera verkefni sem færðist reglulega á milli manna og taldi tíma sinn sem formaður vera hæfilegan - að sinni. Davíð þakkaði stjórnarmönnum traustið og sagðist hlakka til verkefnisins í góðri samvinnu stjórnarmanna, framvkæmdastjóra og félagsmanna allra.

 

Aðalfundur Frumtaka verður haldinn fimmtudaginn 13. mars kl. 15.00 í fundarsal FÍS. Til fundarins veður boðað með formlegum hætti. Jafnframt er hægt að fá allar nánari upplýsingar um fundinn á skrifstofu Frumtaka, í síma 588 8955 eða með pósti í netfangið frumtok@frumtok.is

Málstofan sem haldin var um þjóðhagslegt gildi lyfja á vegum Frumtaka og hagfræðistofnunar Háskóla Íslands heppnaðist sérlega vel. Aðsókn var vonum framar, en um 90 manns sóttu fundinn. Framsöguerindi beggja frummælenda voru vel fram sett og áhugaverð í alla staði. Fyrst fjallaði Dr. Tinna Laufey Ásgeirsdóttir nokkuð almennt um grunngildi heilsuhagfræðinnar undir yfirskriftinni Heilsufar og stjórnarfar: Hagfræði beitt við stefnumótun í heilbrigðismálum og síðan tók Dr. Petri Parvinen við og fjallaði nánar um tiltekna sjúkdóma og kostnað samfélagsins af þeim.
Erindi hans heitir Productivity of pharmaceuticals in society: Disease-specific research approach. Að loknum framsöguerindum stýrði Gylfi Zoega pallborðsumræðum sem í tóku þátt auk frummælenda þeir Benedikt Jóhannesson, stjórnarformaður TR og Magnús Pétursson, forstjóri Landspítala. Heilbrigðisráðaherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, ávarpaði málstofuna í upphafi og er erindi hans aðgengilegt hér. Glærur Tinnu er að finna hér og glærur Petris eru hér.

Hagstofa Íslands hefur nú birt tölur fyrir árið 2006 varðandi útgjöld til heilbrigðismála. Af þeim má sjá að árið 2006 var lyfjakostnaður hins opinbera sem hlutfall af heildarútgjöldum hins opinbera til heilbrigðismála kominn niður í 7,47%. Þessi tala hefur farið hratt lækkandi undanfarin ár, var t.a.m. 8,37% árið 2004 þegar frumlyfjaframleiðendur og stjórnvöld gerðu með sér samkomulag um lækkun lyfjaverðs. Hlutfallið var enn hærra árin á undan, eða tæp 9,5% árið 1998.

Enn á ný hefur umræða um lyfjaverð farið af stað í fjölmiðlum og á opinberum vettvangi. Því miður er margt sagt sem ekki stenst fyllilega skoðun og jafnvel settar fram fullyrðingar sem ekki eiga við rök að styðjast. Fyrst nokkrar staðreyndir (allar hagtölur eru frá Hagstofu Íslands). Það er staðreynd að: 

• hlutfall lyfja af opinberum heilbrigðisútgjöldum hefur lækkað jafnt og þétt undanfarin ár, var 9,13% árið 2000 en 7,65% árið 2005 (2006 tölur ekki komnar)
• kostnaður hins opinbera vegna lyfja sem hlutfall af vergri landsframleiðslu hefur lækkað jafnt og þétt undanfarin ár á meðan opinber heilbrigðisútgjöld sem hlutfall af vergri landsframleiðslu hafa vaxið.
• lyf og lækningavörur eru í dag 1,2% af útgjöldum heimilanna og hefur farið lækkandi undanfarin ár á meðan t.d. húsnæði, hiti, rafmagn, póstur og sími hefur allt farið hækkandi.
  

Þá er lokið í Sjónvarpinu sýningu fræðslumyndanna um lífstílssjúkdóma sem framleiddar voru fyrir Frumtök. Tilgangur myndanna var að örva umræðuna um gildi forvarna í daglegu lífi. Hefur verið fjallað um gildi góðs mataræðis, mikilvægi góðrar hreyfingar, hættuna af reykingum og streitu. Jafnframt sýningu þessara mynda var gefið út kynningarblað þar sem m.a. var efnt til almennrar samkeppni og óskað eftir stuttum frásögnum fólks undir yfirskriftinni „Forvörnin mín“. Mikill fjöldi sendi inn skemmtilegar og áhugaverðar frásagnir en dómnefnd taldi frásögn Önnu Sigrúnar Rafnsdóttur frá Akureyri bera af og endurspegla á skemmtilegan hátt heilbrigðan og jákvæðan lífsstíl. Á myndinni má sjá Jakob Fal Garðarsson, framkvæmdastjóra Frumtaka, afhenda Önnu Sigrúnu gjafabréf í verðlaun, en verðlaunin voru helgarferð fyrir tvo til Parísar með Icelandair.

Vinningsfrásögn Önnu Sigrúnar fer hér á eftir.

Hvað gerir þú til að viðhalda góðri heilsu? Viltu taka þátt í forvarnarátaki Frumtaka? Sendu okkur nokkrar línur í tölvupósti og segðu okkur frá því hvað þú gerir fyrir sjálfa/n þig, þ.e. hver er forvörnin þín? Stundarðu líkamsrækt, hugleiðslu, útivist, borðarðu hollan mat, - já, hvað gerir þú til þess að láta þér líða vel og viðhalda góðri heilsu?

Frumtök hafa ákveðið að skipa sér í sveit með þeim sem tala fyrir gildi heilbrigðrar sálar í hraustum líkama og um leið að tala fyrir gildi góðra forvarna. Í því sambandi hafa verið framleiddar fimm stuttmyndir fyrir sjónvarp sem sýndar verða í Sjónvarpinu næstu mánudagskvöld. Fyrsta myndin hefur þegar verið sýnd og er aðgengileg hér á vef RUV. Ein fjallar um lífstílssjúkdóma almennt, ein um reykingar, ein um hreyfingu, ein um mataræði og ein um streitu. Þá var dreift með Fréttablaðinu í dag blaði Frumtaka um land allt.

Í dag, föstudag, undirrituðu Hjörleifur Þórarinsson framkvæmdastjóri GlaxoSmithKline (GSK) og Siv Friðleifsdóttir, heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra, samkomulag sem kveður á um afhendingu bóluefnis gegn heimsfaraldri inflúensu. Samkomulagið tryggir aðgengi að allt að 300.000 skömmtum af bóluefni sem nota á gegn alheimsfaraldri inflúensu. Bóluefnið verður framleitt í verksmiðjum GSK í Evrópu.

Í dag var skrifað undir samninga, í hátíðarsal Háskóla Íslands, um stofnun rannsóknarstofnunar um lyfjamál. Frumtök fagna þessu mikilvæga skrefi og óska stofnuninni og öllum aðstandendum hennar velfarnaðar, gæfu og gengis, um leið og vonir eru settar fram um góða samvinnu, málaflokknum og umræðu um lyfjamál til framdráttar á sem víðustum grunni.

Sjá nánar um rannsóknarstofnun um lyfjamál

Stjórnmálaflokkarnir hafa nú mótað stefnu sína fyrir kosningarnar í vor. Eftirfarandi eru megináherslur þeirra flokka sem sérstaklega hafa ályktað um lyfjamál.

• Framsóknarflokkurinn vill að innkaupsverði á lyfjum verði náð niður með markvissum aðgerðum og að virðisaukaskattur á lyfjum verði lækkaður í 7% í samræmi við aðrar nauðsynjavörur.
  
  
• Samfylkingin vill tryggja lágt lyfjaverð og einfalda greiðsluþátttöku hins opinbera í því.
  
  
• Sjálfstæðisflokkurinn áréttar að lyfjakostnaður sé verulegur hluti af heilbrigðisútgjöldum ríkisins. Halda þurfi áfram skipulögðum aðgerðum sem hafa það að markmiði að lyfjaverð sé ekki hærra hér á landi en í nágrannalöndunum, m.a með útboði á lyfjakaupum. Æskilegt er að greiðsluþátttaka hins opinbera í lyfjaverði og verðmyndun lyfja verði sem einföldust og framboð nýrra lyfja tryggt. Efla þarf lyfjafræðilega þjónustu við almenning og tryggja að þeir sem þurfa á langtíma lyfjameðferð að halda hafi sambærilegan rétt til greiðsluþátttöku ríkisins í lyfjakostnaði, óháð sjúkdómi. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins leggur til að virðisaukaskattur á lyfseðilsskyldum lyfjum verði felldur niður til samræmis við aðra heilbrigðisþjónustu.
  
  
• Vinstri græn hafa ályktað að brýnt sé að taka lyfjakostnað til gagngerrar endurskoðunar með það fyrir augum að draga úr óhóflegum kostnaði sem veldur því að efnalítið fólk hefur ekki ráð á því að kaupa nauðsynleg lyf.
  

Frjálslyndi flokkurinn og Íslandsheyfingin hafa ekki ályktað sérstaklega um lyfjamál.

Nokkur umræða hefur átt sér stað innan Frumtaka, samtaka framleiðenda frumlyjfa, í kjölfar fjölmiðlaumfjöllunar um samskipti lækna og lyfjafyrirtækja skömmu fyrir árslok síðasta árs. Þá hafa framkvæmdastjórar Frumtaka og Læknafélagsins rætt um hvort, og þá hvernig, skerpa skuli á gildandi samningi.

Aðalfundur Frumtaka var haldinn 21. mars s.l. Meðal hefðbundinna aðalfundarstarfa var kjör stjórnar. Er stjórnin óbreytt frá árinu áður að öðru leyti en því að nú kemur ný í stjórn Björg Árnadóttir frá Novartis. Stjórnina skipa því nú: 
    Hjörleifur Þórarinsson, formaður og aðrir stjórnarmenn eru: 
    Bessi Jóhannesson, 
    Björg Árnadóttir, 
    Davíð Ingason, 
    Erna J. Sigmundsdóttir, 
    Guðbjörg Alfreðsdóttir og 
    Pétur Magnússon.

Heilbrigðisráðherra, Siv Friðleifsdóttir, hefur kynnt stefnu í lyfjamálum er ná skuli til ársins 2012. Stefnan er unnin í samvinnu við hagsmunaaðila og markar að mörgu leyti tímamót. Í hnotskurn lýtur lyfjastefna heilbrigðisráðherra að því „að stuðla að öruggu aðgengi allra landsmanna að nauðsynlegum lyfjum, tryggja öryggi, gæði og virkni lyfja og lyfjaþjónustu, ásamt því að stuðla að skynsamlegri og hagkvæmri notkun lyfja og hagstæðu verði“. Í máli ráðherra hefur komið fram að mikill árangur hafi náðst hvað varðar heildsöluverð frumlyfja, sem er nú sambærilegt við verð sömu lyfja á Norðurlöndum. Að ýmsu ber að huga þegar kemur að frekari framkvæmdum á markmiðum hinnar nýju lyfjastefnu og velti ráðherra t.a.m. upp mikilvægum grundvallarspurningum varðandi aðgengi sjúklinga að nýjum lyfjum. Samtök frumlyfjaframleiðenda fagna framkominni stefnumörkun ráðherra, þeirri áherslu að grundvallarsjónarmið verði rædd og mikilvægi þess að vönduð umgjörð þessa málaflokks sé tryggð með þeim meginmarkmiðum sem nú hafa verið kynnt. Samtök frumlyfjaframleiðenda lýsa einnig yfir vilja til áframhaldandi samtarfs við heilbrigðisyfirvöld til þess að stuðla sem frekast er unnt að framgangi vandaðrar lyfjastefnu á Íslandi.
    (Fréttatilkynning, send til fjölmiðla 9. mars 2007.)

Aðalfundur Frumtaka verður haldinn miðvikudaginn 21. mars n.k. kl. 15.00. Fundurinn verður haldinn í fundarsal FÍS í Húsi verslunarinnar, Kringlunni 7. Fundarboð með dagskrá og tillögum hefur verið sent til aðildarfyrirtækja.

Alþjóðasamtök lyfjaframleiðenda og landssamtaka opnaði nýverið á vef sínum sérstakan hluta tileinkaðan siðareglum vegna markaðssetningar sem tóku gildi um síðustu áramót. Gert er ráð fyrir því að ef aðildarfyrirtæki brýtur gegn reglunum, þá verði málsatvik, þ.m.t. nafn fyrirtækisins, sett á vefinn. Á vefsíðunni má finna siðareglurnar í heild sinni ásamt því hvernig hægt er að koma ábendinum um mögulegt brot á reglunum til réttra aðila. Sjá nánar á vef IFPMA.

Genginn er í gildi alþjóðlegt samkomulag sem nýverið var undirritað af ríkjum ESB, Bandaríkjunum og Sviss um afnám allra tolla á lyf. Um er að ræða endurskoðað eldra samkomulag sem gert er fyrir tilstilli Alþjóða viðskiptastofnunarinnar, WTO, svokallað lyfja-GATT samkomulagið (Pharma-GATT).

Framkvæmdastjórn ESB hefur sagt samkomulagið gera öll viðskipti með lyf landanna á milli auðveldari og þar með auka samkeppnishæfni lyfjafyrirtækja í Evrópu, en tilkoma samkomulagsins hefur ein og sér verið metin til 230 milljóna evru sparnað í ár fyrir evrópsk lyfjafyrirtæki.

Gert er ráð fyrir því að Japan gerist aðili að samkomulaginu síðar á þessu ári. Ekki liggur neitt fyrir um aðild Íslands að samkomulaginu.

Jóhannes M. Gunnarsson, framkvæmdastjóri lækninga við LSH, líkti fyrir nokkru tilkomu nýrra lyfja við holskeflu, í samtali við Morgunblaðið. Þetta orðalag er óvenjulegt og má skilja þannig að eitthvað slæmt sé að gerast, eitthvað neikvætt og þá væntanlega vegna þess hve dýr hin nýju lyf séu. Jóhannes viðurkennir jú að vissulega geri nýju lyfin meira og betra gagn en þau sem fyrir eru og auki verulega lífsgæði. Ennfremur viðurkennir hann að sum lyfin geti jafnvel læknað alvarlega sjúkdóma. En það er umhugsunar vert að í augum framkvæmdastjórans skuli tilkoma nýrra lyfja fyrst og fremst birtast sem holskefla.

Samþykkt hefur verið í stjórn Frumtaka að styrkja sex ungar konur á 6. ári í læknisfræði, vegna ferðar þeirra til Malawi. Ferðin er þeirra val á valtímabili sem er hluti af kennsluskrá í læknisfræði í Læknadeild Háskóla Íslands. Markmið ferðarinnar er að kynnast og taka þátt í læknisaðstoð í þróunarlandi líkt og Malawi er. Læknanemarnir munu bæði dveljast á Háskólasjúkrahúsi í höfuðborginni og á minni heilsugæslustöðvum út á landsbyggðinni. Þær halda úti heimasíðu þar sem þær kynna lesendum sínum ferðalagið og reynslu sína. Þá hefur orðið að samkomulagi að reglulega er fjallað um verkefni þeirra í Íslandi í bítið á Bylgjunni. Stúlkurnar sex eru Hjördís Þorsteinsdóttir, Eva Albrectsen, Hrafnhildur Stefánsdóttir, Íris Axelsdóttir, Margrét Dís Óskarsdóttir og Sólveig Pétursdóttir.

Eftirfarandi grein birtist í Morgunblaðinu, fimmtudaginn 14. desember s.l.:
Ögmundur Jónasson, formaður BSRB og þingflokksformaður Vinstri grænna, vill sem stjórnmálamaður láta taka sig alvarlega. En þegar raunveruleikinn er annar en hinn pólitískt rétti málstaður, þá skiptir áróðurinn og málflutningurinn meira máli eða hvað? Ögmundur sagði í samtali við Fréttastofu Stöðvar tvö í tilefni af samþykkt Alþingis um lækkun virðisaukaskatts, m.a. á geisladiska og gosdrykki, að skoða mætti lækkun virðisaukaskatts á lyf, en að umræða síðustu mánaða hafi leitt í ljós að hátt verðlag á lyfjum er fyrst og fremst til komið vegna fákeppni [...] og mikillar álagningar þeirra sem annast sölu og dreifingu á lyfjum

Bjarni Bærings, lyfjafræðingur hjá Medis ehf., skrifaði í nýútkomið Tímarit um lyfjafræði eftirfarandi grein, þar sem hann veltir fyrir sér spurningunni hvers vegna lyf kosti ekki meira en raun ber vitni. Bjarni veitti góðfúslega leyfi fyrir birtingu greinarinnar hér:

Í næstum hverri viku fjalla fjölmiðlar um himinhátt lyfjaverð á Íslandi. Ýmist liggja á bakvið fréttirnar vísindalegar samanburðarrannsóknir fréttahauka á lyfjaverði Norðurlanda eða tilvísanir í háfleyg orð stjórnmálamanna um ógöngur íslenska lyfjamarkaðarins - enda rata slíkir sleggjudómar gjarnan á forsíður og kreppa hnefa almúgans í kröfu sinni um lægra lyfjaverð.

Eftirfarandi grein birtist í Morgunblaðinu í dag, föstudag:
Staksteinar Morgunblaðsins spyrja undirritaðan nokkurra spurninga í gær, fimmtudag, sem er bæði ljúft og skylt að svara. Fyrst ber að taka undir með Staksteinum, að læknar hafa mikla hagsmuni af því gagnvart sjúklingum sínum að sýna fram á, að tengsl þeirra og lyfjafyrirtækjanna séu eðlileg. fyrirtækin hafa líka hagsmuni af því að tengsl þeirra við lækna séu eðlileg. Því eru í gildi reglur um samskipti lækna og lyfjafyrirtækja þar sem gert er ráð fyrir gagnsæi í samskiptunum. Undirritaður mætti formanni Læknafélagsins í Kastljósi nýverið og voru báðir sammála um að reglurnar mætti endurskoða, með það að markmiði að tryggja sem frekast er unnt , gagnsæi samskiptanna og traust almennings á þessum tengslum. Til áréttingar þá segir í samkiptareglunum mikilvægt að samstarf læknastéttarinnar og lyfjaiðnaðarins byggi á almennum grunnreglum sem tryggi gott siðferði, réttindi sjúklinga og að virtar séu væntingar samfélagsins, en tryggi um leið sjálfstæði beggja aðila í störfum þeirra. Jafnframt segir að [t]il að sjálfstæði og trúverðugleiki beggja sé tryggður þarf algert gegnsæi. Því verður að gera opinber öll tengsl sem leiða til eða gætu talist leiða til hagsmunaárekstra.

Eftirfarandi grein birtist í Morgunblaðinu s.l. laugardag, þ.e. 2. desember:

Í leiðara Morgunblaðsins í gær, föstudag, er sagt orðið tímabært og nauðsynlegt að læknar skeri á öll hagsmunatengsl við lyfjafyrirtæki. Samskipti lækna og lyfjafyrirtækja eru vandmeðfarin en sú leið sem Morgunblaðið leggur til er með öllu óraunsæ og sýnir í engu skilning á hversu mikilvægt er að eðlilegt samband sé á milli lyfjaframleiðenda og lækna. Lengi vel hafa verið í gildi samskiptareglur milli lækna og lyfjafyrirtækja en enn frekar var hnykkt á þessum samskiptareglum með samningi milli samtaka framleiðenda frumlyfja og Læknafélags Íslands sem undirritaður var 29. september s.l. Samningurinn og samskiptareglurnar eru aðgengilegar á vef Læknafélagsins og vef Frumtaka, www.frumtok.is

Eftirfarandi grein birtist í Morgunblaðinu í dag:
Ríkisstjórnin hefur samþykkt tillögu fjármálaráðherra að lækka virðiskaukaskatt af geisladiskum úr 24,5% í 7%. Allar skattalækkanir eru ánægjuefni og því ber að fagna þessari lækkun sem öðrum. Samtökum framleiðenda frumlyfja þykir þó skjóta nokkuð skökku við að í allri þeirri umræðu sem verið hefur að undanförnu um lækkun virðiskaukaskatt á hinar ýmsu nauðsynjar, skuli ekki vera rætt um lækkkun virðisaukaskatts á lyfjum. Lyf bera 24,5% virðisaukaskatt líkt og hver önnur munaðarvara. Lyf eru því væntanlega munaðarvara, en ekki gosdrykkir og geisladiskar. Í það minnsta hljóta það að vera skilaboð stjórnvalda til almennings.

Í fréttatilkynningu frá fjármálaráðuneytinu kemur fram að ríkisstjórnin hafi samþykkt tillögu fjármálaráðherra að lækka virðiskaukaskatt af geisladiskum úr 24,5% í 7%. Allar skattalækkanir eru ánægjuefni og því ber að fagna þessari lækkun sem öðrum. Þó þykir samtökum framleiðenda frumlyfja skjóta nokkuð skökku við að í allri þeirri umræðu sem verið hefur að undanförnu um lækkun virðiskaukaskatt á hinar ýmsu nauðsynjar, skuli ekki vera rætt um lækkkun virðisaukaskatts á lyfjum. Lyf bera 24,5% vsk. líkt og hver önnur munaðarvara. Lyf eru jú munaðarvara, en ekki gosdrykkir og geisladiskar. Í það minnsta hljóta það að vera skilaboð stjórnvalda til almennings.

Framkvæmdastjórn ESB hefur ítrekað þá stefnu sína að ekki standi til að heimila almennar auglýsingar á lyfseðilsskyldum lyfjum (direct-to-consumer, DTC). Um leið lagði framkvæmdastjórnin áherslu á mikilvægi þess að lyfjaframleiðendum verði gert kleift að veita nákvæmar og ítarlegar upplýsingar um lyfseðilsskyld lyf beint til sjúklinga, en jafnframt að allar mögulegar breytingar á núverandi fyrirkomulagi á upplýsingagjöf verði að gera í sátt yfirvalda, heilbrigðisstarfsfólks og sjúklinga.

Í dag, 1. nóvember, tekur gildi ný lyfjaverðskrá hér á landi, sem unnin er og birt af Lyfjagreiðslunefnd. Staðan á íslenskum lyfjamarkaði er nú orðin þannig, að þegar verð í heildsölu hér á landi er borið saman við heildsöluverð í Danmörku kemur í ljós að frumlyf hér á landi eru nú að meðaltali 6,4% ódýrari en í Danmörku. Þessi niðurstaða er ekki síst athyglisverð í ljósi þess að Danmörk er það land sem íslensk heilbrigðisyfirvöld hafa helst valið sem samanburðarland í opinberri umræðu.

Evrópuráðið kom saman til fundar í Moskvu í síðustu viku. Á fundinum var samþykkt að gera alþjóðlegt samkomulag með það að markmiði að taka af meiri festu á ólöglegum viðskiptum með lyf og þá ekki síst að taka af meiri hörku á þeim er framleiða og dreifa fölsuðum lyfjum. Evrópuráðið leggur til að refsingar við lyfjafölsunum og glæpastarfsemi tengdri lyfjum verði hertar, að viðurlög og sektir verði teknar upp gagnvart framleiðendum og dreifingaraðilum falsaðra lyfja og að settur verði á stofn sameiginlegur upplýsinga- og gagnabanki svo auðvelda megi samskipti heilbrigðisyfirvalda og eftirlitsaðila. Jafnframt leggur Evrópuráðið til að innan aðildarlanda ráðsins verði markvissar unnið að því að upplýsa almenning um hættur og afleiðingar er tengjast notkun falsaðra lyfja. Á fundinum kom jafnframt fram að framkvæmdastjórn ESB hefði hafnað hugmyndum þingmanna á Evrópuþinginu um sérstaka ESB samþykkt á þessu sviði, en frekar lagt til að Alþjóða heilbrigðisstofnunin, WHO, stýrði stefnumótun og vinnu á þessu sviði.

Hjörleifur Þórarinsson, formaður Frumtaka, og Sigurbjörn Sveinsson, formaður Læknafélags Íslands, skrifuðu undir samning s.l. föstudag um að yfirlýsing fastanefndar evrópskra lækna og Samtaka lyfjaiðnaðarins í Evrópu frá árinu 2005 um samstarf læknastéttarinnar og lyfjaiðnaðarins skuli í heiðri höfð í samkiptum félagsmanna. Undirritunin fór fram á skrifstofu Læknafélags Íslands í Kópavogi og var meðf. handsal formannanna fest á meðf. mynd við það tækifæri. Samningurinn er hér og yfirlýsingin hér til nánari skoðunar.

Samráðsvettvangur stjórnvalda, atvinnulífsins og neytenda á sviði lyfjamála kom saman í fyrsta skipti í Brussel s.l. föstudag. Fundinn sóttu heilbrigðisráðherrar ESB ríkjanna og helstu forsvarsmenn samtaka fyrirtækja í greininni ásamt talsmönnum neytendasamtaka og sjúklingasamtaka. Fyrir hönd EES EFTA ríkjanna sat framkvæmdastjóri EFTA fundinn. Sjá nánar um fundinn og verkefnin framundan hér.

Evrópuþingið samþykkti nýverið samhljóða ályktun þar sem kallað er eftir aðgerðum til þess að berjast gegn sífellt vaxandi verslun með fölsuð og ólögleg lyf. Meginábyrgðin í baráttunni gegn fölsuðum lyfjum liggur hjá yfirvöldum, en alþjóðleg samtök og lyfjaiðnaðurinn í heild sinni bera einnig miklar skyldur gagnvart því að tryggja neytendur sem frekast er unnt gegn því hættuspili sem notkun falsaðra lyfja augljóslega er.

Lyfjastofnun hefur tekið saman yfirlit yfir lyfjakostnað síðustu þriggja ára. Á þeim tölum má glögglega sjá að það samkomulag sem frumlyfjaframleiðendur gerðu við heilbrigðisyfirvöld hefur svo sannarlega skilað sínu. Í þessu ljósi er athyglisvert að rifja upp fjölmiðlaumfjöllunina um lyfjaverð í upphafi sumars og yfirlýsingar um hátt lyfjaverð.

Í júní á síðasta ári var samþykkt sameiginleg yfirlýsing EFPIA, samtaka lyfjaiðnaðarins í Evrópu og CPME, fastanefndar evrópskra lækna hvar undirstrikaður var sameiginlegur skilningur á ábyrgð málsaðila gagnvart sjúklingum og samfélaginu í heild sinni. Í yfirlýsingunni er janframt settur fram rammi um tengsl læknastéttarinnar og lyfjaiðnaðarins.

Móðursamtök Frumtaka, EFPIA, hafa sett upp á aðgengilega hátt vefsíðu með yfirliti yfir fjölda sjúkdóma sem sífellt er verið að rannsaka og þróa ný og betri lyf við. Eingöngu er um yfirlit að ræða, sem þó gefur athyglisverða mynd af því starfi sem unnið er á vegum lyfjaiðnaðarins við að vera sífellt að leyta svara við spurningum um hvernig megi ná betri árangri í baráttu við sjúkdóma og þrautir. Síðan, sem er á ensku, er hér.

Miklu skiptir að fylgjast með þróun mála hjá ESB, en íslenskur lyfjamarkaður lýtur jú sömu lögmálum og gilda innan ESB vegna aðildar Íslands að EES samningnum. Mánaðarlega er tekin saman ágæt yfirlitsskýrsla fyrir GlaxoSmithKline um stöðu mála á vettvangi ESB. Frumtök hafa góðfúslega fengið leyfi til þess að birta reglulega skýrslu þessa hér á vefnum og birtist hér með yfirlit fyrir júlí. Smellið hér til að opna skýrsluna.

KASTLJÓS Sjónvarpsins hefur að undanförnu fjallað á vandaðan hátt um íslenska lyfjamarkaðinn. Glögglega hefur komið fram að verð frumlyfja er nú lægra hér á landi en í Danmörku á meðan dæmi, sem sýnd hafa verið í fjölmiðlum, eru um að verð samheitalyfja er hærra hér á landi en þar. Heilbrigðisráðherra hefur verið yfirlýsingaglaður, m.a. talað um "óþolandi hátt lyfjaverð" og ýmsu viljað breyta, nú síðast í viðtali við Eyrúnu Magnúsdóttur í lokaumfjöllun Kastljóss um þessi mál.

Ársfundi EFPIA, Evrópusamtaka framleiðenda frumlyfja, lauk nýverið í Prag í Tékklandi. Nú er komið í kjölfarið nýjasta fréttabréf samtakanna hvar finna má ýmsan fróðleik frá ársfundinum. Fréttabréfið er hér. Jafnframt var að koma út á vegum EFPIA samantekt um tölfræði lyfjaiðnaðarins og er hana að finna hér.

Umfjöllun Kastljóss Sjónvarpsins um lyfjamarkaðinn lauk í gærkvöld með viðtali við heilbrigðisráðherra, Siv Friðleifsdóttur. Þar ítrekaði ráðherra þá skoðun sína að lyfjamarkaðurinn hér á landi væri eitthvað brogaður og að íhuga þyrfti stofnun lyfjainnkaupasambands opinberra stofnana eða Lyfjaverslun ríkisins að nýju.Viðtalið við ráðherra er aðgengilegt á vef Sjónvarpsins.

Andrés Magnússon, framkvæmdastjóri Félags íslenskra stórkaupmanna, skrifaði eftirfarandi grein í Morgunblaðið 6. júlí s.l.um hugmyndir heilbrigðisyfirvalda um endurvakningu Lyfjaverslunar ríkisins.

Ásta Möller, alþingismaður, skrifaði athyglisverða grein í Morgunblaðið í dag undir fyrirsögninni Lyfjaverð á villigötum. Ásta hefur góðfúslega heimilað okkur að birta greinina hér á vefnum.

Mikil og vönduð umfjöllun hefur verið um lyfjamarkaðinn í heild sinni undanfarin kvöld í Kastljósi Sjónvarpsins. Ástæða er til þess að hvetja alla þá er hafa áhuga á þeirri umræðu  sem staðið hefur undanfarnar vikur og mánuði um hátt lyfjaverð á Íslandi að horfa á þessa Kastljósþætti, en þá má finna á vef Sjónvarpsins.

Fréttatilkynning, dags. 19. maí 2006: Eins og komið hefur fram er samkomulag í gildi milli heilbrigðisyfirvalda og framleiðenda frumlyfja sem felur í sér lækkun lyfjaverðs á Íslandi. Nú hefur verið unnin úr opinberum lyfjaverðskrám samanburður á íslensku og dönsku verðskránum sem leiðir í ljós að 1.484 vörunúmer eru sambærileg.

Fréttatilkynning, dags. 12. maí 2006: Á forsíðu Fréttablaðsins í dag segir landlæknir tengsl milli helstu lyfjainnflytjenda á landinu og tveggja keðja í smásölu lyfja vera ástæðu fyrir háu lyfjaverði hér á landi. Þessi fullyrðing er alfarið röng. Hér á landi eru tvö stór innflutingsfyrirtæki á lyfjamarkaði fyrir frumlyf auk þess sem nokkur erlend lyfjafyrirtæki reka hér starfsstöð. Heildarsala þessara fyrirtækja nær til u.þ.b. 85% af sölu lyfja á Íslandi.Ekkert þessara fyrirtækja hefur eignatengsl við lyfsölukeðjurnar Lyfju eða Lyf og heilsu.

Fréttatilkynning, dags. 10. maí 2006: Samkomulag er í gildi milli heilbrigðisyfirvalda og framleiðenda frumlyfja frá árinu 2004 sem felur í sér lækkun lyfjaverðs á Íslandi til samræmis við lyfjaverð á Norðurlöndunum. Að samkomulaginu standa framleiðendur frumlyfja, en u.þ.b. 85% lyfja á markaði hér á landi eru frumlyf.